Гэвч бодит байдал дээр энэхүү амлалт улс төрийн тохироо, албан тушаалын наймаа, эрх мэдэл хуваарилалтын далд наймаанд замхарч, өр төлөөсийн томилгооны сүлжээнд дарагдаж буй. Үндсэн чиг үүргийн дөрвөн яамд үлдэнэ гэж мэдэгдсэн ч Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам, Хууль зүй, дотоод хэргийн яам зэрэгт дэд сайдын албан тушаал хэвээр үлдэж, улс төрийн томилгоо үргэлжилсэн нь Н.Учрал хэлсэндээ хүрч чаддаггүй, хулчгар байрын харагдуулав. Ялангуяа Д.Мөнх-Эрдэнийн томилгоо олон нийтийн эргэлзээг улам нэмэгдүүлэв. Түүнийг авлигын хэрэгт нэр холбогдсон, нэр цэвэр биш улстөрч хэмээн шүүмжилж байгаа бөгөөд ийм нөхцөлд Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд үлдэж, төрийн ордонд нөлөөтэй байр суурь эзэлж буй нь ёс зүйн ноцтой асуудал дагуулж байна. Шударга ёс ярьж буй Засгийн газар өөрөө ийм маргаантай намтартай хүмүүсийг дэмжин авч үлдэж байгаа нь шинэчлэл хүсээд хэрэггүй бөгөөд үе үехэн авлига, хээл хахуульд нэр холбогддог ах нарынхаа утсан хүүхэлдэй болж хувирчээ л гэж харагдаж байна. А.Амундра өөрийг нь гэрчийн хамгаалалтад авбал Б.Энхбаяр нартай холбоотой хэргүүдийг дэлгэнэ хэмээн мэдэгдсэн нь бий. Хэрэв энэ нь үнэн бол эрх мэдэлтнүүдийн хоорондын тохироо, харилцан хамгаалалт, “чимээгүй эвлэрэл” бодитоор оршиж байж болзошгүйг үгүйсгэх аргагүй. Нэгэн цагт Д.Амарбаясгалан, Б.Энхбаяр нарын хоорондын зөрчил, түүнийг дагасан томоохон гэмт хэргийн шинжтэй байж болох хэргүүд ийнхүү улс төрийн тохиролцооны цаана дарагдаж үлдэж байна гэх хардлага ч олон нийтийн дунд бий.

Н.Учралын Засгийн газрын бүтэц үнэн хэрэгтээ улс төрийн ашиг сонирхлын дахин хуваарилалт болж хувирсныг түүний томилгоонуудаас дүгнэж болохоор байна. Хулгай, луйвар, авлигад нэр холбогдсон хүмүүсийг төрийн өндөр албан тушаалд томилж, хамгаалж үлддэг тогтолцоотой байхад шударга ёсны тухай ярих нь цагийн гарз болж байх шиг. Төрийн ордон авлигад нэр холбогдсон хүмүүсийн орогнодог газар болж хувирсан байхад жирийн иргэдээс шударга ёс шаардах нь өөрөө шударга бус үзэгдэл юм.

Ийм бүрэлдэхүүнтэй, ийм зарчмаар бүрдсэн Засгийн газар тогтвортой, урт настай байна гэж найдах ч бэрх. Парламентын дэмжлэг авахын тулд улс төрийн барьцаанд орж, эрх баригч Монгол Ардын Нам доторх зөрчил, бүлэглэлийн тохиролцоонд автсан нь Учралын тэргүүлж буй Засгийн газрын бодлогын бие даасан байдлыг нь сулруулна. Эрх мэдлийн дотоод зөрчил ил тод болсон ийм нөхцөлд энэ Засгийн газар урт хугацаанд тогтвортой ажиллана гэж үзэхэд бэрх, харин богино настай байх магадлал нь илүү өндөр байна. Тэгээд ч зарчим бус тохиролцоон дээр тогтсон Засгийн газрын нас урт байдаггүй жамтайг Н.Учрал өөрөө ч гадарлана биз. Нөхцөл байдал өөрчлөгдөхгүй бол энэ танхим нэг жилийг давж тогтох нь ч эргэлзээтэй, харин түүнээс өмнө улс төрийн дараагийн тохироонд зам тавьж өгөх хувилбар илүү бодитой болж мэднэ.

https://www.shuud.mn/a/561657

УИХ-ын дарга үгэндээ "Парламент бол бодлогын мэтгэлцээний талбар болохоос биш, төрийн үйл ажиллагааг гацаагч байж болохгүй" гэдгийг хатуу сануулав.

Монголын хууль гурав хоног гэдэг хэллэгийг халах цаг болсныг тэрбээр онцоллоо.

Хувийн хэвшлээс төрд орж ирсэн хүний хувьд тэрбээр бизнес эрхлэгчид, татвар төлөгчдөө тууштай дэмжихээ илэрхийллээ.

Дэлхий дахины геополитикийн ээдрээтэй нөхцөл байдал манай улсад нөлөөлж буйг тэрбээр дурдаад, УИХ ба Засгийн газар маш хурдтай хамтарч ажиллах шаардлагатайг санууллаа. Ялангуяа шатахууны үнэ болон махны үнийн өсөлт зэрэг иргэдийн амьжиргаанд шууд нөлөөлөх асуудлыг "бага дээр нь" шийдэх ёстойг онцлов.

 

С.Бямбацогт даргын хэлсэн үг бүхэлдээ "Хариуцлага, Хууль засаглал, Иргэнээ түшсэн төр" гэсэн гурван тулгуурт суурилжээ. Тэрбээр ард түмний төлөөлөгчдийг үзэл бодол, нам эвслээр нь алагчлахгүй, харин зөвхөн улс орны язгуур эрх ашгийн төлөө нэгдэхийг уриаллаа

Тиймдээ ч хувийн хэвшлийн өмчилж байгаа хэсгийг Хотын мэдэлд шилжүүлэхтэй холбоотой УДШ-ийн шийдвэр гарсан байна. Гэхдээ Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны Захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны 2023 оны аравдугаар дугаар сарын 2-ны өдрийн 61 дүгээр тогтоолын хянавал хэсгийн 17-д “... Тус компанийг үүсгэн байгуулахад оруулсан хувьцаа эзэмшигч нарын хөрөнгө оруулалт болон өнөөдрийг хүртэл авсан ногдол ашиг, одоо байгаа хөрөнгийн үнэ цэн зэргийг харьцуулахад талуудын анх оруулсан хөрөнгийн хэмжээг тооцох, буцаах зэрэг асуудлыг бүрэн шийдвэрлэлгүйгээр хариуцагч нараас дундын компанийн хөрөнгийг шууд нийслэлийн өмчид бүртгэн, хувьчлах хөрөнгийн жагсаалтад оруулсан нь буруу” энэ бүхнийг хоёр талаасаа хэлэлцэж шийдвэрлэж дуусгах ёстой гэснийг хэрэгжүүлэх ёстой болсон. Улсын Дээд шүүхийн дээрх тогтоолын хянавал хэсгийн 17 дахь хэсэгт хийсэн дүгнэлтээр “Дун өргөө” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигчид болох хувийн хэвшлийн “Хар дун” ХХК болон НЗДТГ-ын цаашид хийх ажиллагааг тогтоогоод өгчихсөн гэсэн үг. Тиймээс НЗДТГ-ын 2025 оны хоёрдугаар сарын 20-ны өдрийн А/266 дугаар “Ажлын хэсэг байгуулах тухай” захирамжаар энэхүү ажиллагаануудыг хийж гүйцэтгэх ажлын хэсэг байгуулагдсан. Тэгээд хоёр тал хэлцэл хийгээд явж байжээ. Тодруулбал, “Дун өргөө” ХХК дахь “Хар дун” ХХК-ийн эзэмшлийн хувьцааг Нийслэлийн өмчид хэрхэн, ямар нөхцөлөөр шилжүүлэх ажиллагааг амжилттай явуулж, эхний хоёр асуудал буюу компанийг үүсгэн байгуулахад оруулсан хувьцаа эзэмшигч нарын хөрөнгө оруулалт болон өнөөдрийг хүртэл авсан ногдол ашигтай холбоотой асуудал дээр хоёр талаар харилцан ажлын хэсгийн хүрээнд ойлголцож баталгаажуулаад явж байгаа аж. Харин “одоо байгаа хөрөнгийн үнэ цэн зэргийг харьцуулахад талуудын анх оруулсан хөрөнгийн хэмжээг тооцох”-той холбоотой асуудал дээр хувийн хэвшлийн талаас хөрөнгийн үнэлгээ хийлгэснээ хотын талд уламжилж, нөгөө талаас өөр компаниар үнэлгээ хийлгэх эсэх талаар саналыг авахаар албан тоот өгсөн байна. Өөрөөр хэлбэл Дээд шүүхийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх процесс үргэлжилж байна гэсэн үг. Мөн түүнчлэн хувийн хэвшлийн тал Улсын дээд шүүхийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх ёстой гэдэг дээр хотын талтай маргаагүй, харин эцэслэн гарсан шийдвэрийг хэрэгжүүлэх процесс хуулийн дагуу явагдах ёстой гэдэг дээр байр сууриа илэрхийлж хамтран ажиллаж, процесс үргэлжилж байхад хэдхэн өдрийн өмнө гэнэтхэн “Дун өргөө” ХХК-ийн мэдээлэл opendata.burtgel.gov.mn сангаас арчигдсан байх нь тэр. Яагаад ийм болсны учир нь өнөөдрийг хүртэлт олдоогүй байна. Хуулиар бол аль нэг компанийг бүртгэлээс хассан, эсвэл татан буулгасан тохиолдолд тухайн компанийн мэдээллийг бүртгэлийн сангаас харах боломжгүй буюу бүртгэлийг хүчингүй болгодог. Хотын удирдлага, Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газар нь хувийн хэвшлийн “Хар дун”, Нийслэлийн өмчийн харилцааны газрын хамтран эзэмшиж байсан компанийн мэдээллийг opendata.burtgel.gov.mn сангаас хасуулсан явдал нь Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийг зөрчсөн. Уг хуулийн 26 дугаар зүйлээр хуулийн этгээдийг улсын бүртгэлээс хасахтай холбоотой харилцааг хуульчилсан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, “Дун өргөө” ХХК-ийн хувьд тус хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.1 дэх хэсэгт “Санхүүгийн тайлангаа найм ба түүнээс дээш улирал дараалан гаргаагүй, харилцагч санхүүгийн байгууллагад илгээж баталгаажуулаагүй хуулийн этгээдийг улсын бүртгэлээс хасах талаар санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын санал” гэсэн үндэслэлүүдийн аль нь ч бүрдээгүй. Тиймээс улсын бүртгэлээс хасах үндэслэлгүй байгаа юм. Мөн Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 23 дугаар зүйлд заасны дагуу “Дун өргөө” ХХК-ийг татан буулгах шийдвэр гараагүй. Харин ч тус компанийн хувьцаа эзэмшигчид хамтран хэрхэн, ямар нөхцөлөөр Нийслэлийн өмчид шилжүүлэхтэй холбоотой Улсын Дээд шүүхийн хяналтын шатны Захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны 2023 оны аравдугаар сарын 02-ны өдрийн 61 дүгээр тогтоолд заасан ажиллагааг амжилттай хэрэгжүүлж байна. Түүнчлэн “Дун өргөө” ХХК-ийг улсын бүртгэлээс хасах эсхүл татан буулгах аль ч тохиолдолд түүний 75 хувийн хувьцаа эзэмшигч болох “Хар дун”ХХК-д Захиргааны ерөнхий хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.1-д “Захиргааны акт, захиргааны гэрээг батлан гаргахын өмнө эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж болзошгүй этгээдэд захиргааны шийдвэр гаргахад ач холбогдол бүхий нөхцөл байдлын талаар тайлбар, санал гаргах боломж олгоно” гэж заасны дагуу сонсох ажиллагаа хийх ёстой. Үүнийг хийгээгүй буюу тус компанид огт мэдэгдээгүй. Үүнээс гадна, Захиргааны ерөнхий хуулийн 28 дугаар зүйлд сонсох ажиллагаа хийхгүй байх буюу эрх нь хөндөгдөж буй этгээдэд мэдэгдэхгүй байх тохиолдлуудыг хуульчилсан бөгөөд хуулийн этгээдийг улсын бүртгэлээс хасах эсхүл татан буулгах асуудал нь үүнд огт хамаарахгүй юм байна.

Ингээд үргэлжлүүлээд байвал Х.Нямбаатар нь Монгол Улсын нэр бүхий хуулиудын заалтууд, Монгол Улсын Дээд шүүхийн тогтоолыг зөрчсөн нь ил тодорхой байгаа юм. Улстөржилт, уур хоёртоо улайрч хууль зөрчиж, үг үсэггүй зөв хэрэгжүүлэх ёстой Дээд шүүхийн шийдвэрийг алдагдуулж болохгүй.

2019 онд бид Үндсэн хуульдаа гар хүрч, Ерөнхийлөгчийг зургаан жилээр нэг удаа сонгоно гэж шийдсэн. Тэр үед гоё үгс их явж байлаа...  “популизмаас сална”, “эрх мэдэл төвлөрөхгүй”, “дахин сонгогдох гэж улайрахгүй Ерөнхийлөгчтэй болно” гэх мэт. Өөрөөр хэлбэл, төрийн тэргүүн маань дараагийн сонгуулийн төлөө биш, улс орны төлөө ажиллах боломж бүрдэнэ гэсэн найдвар. Гэтэл өнөөдөр тэр найдвар маань өөрөө Үндсэн хууль зөрчсөн байж магадгүй гээд л яригдаж эхэллээ.

Үндсэн хуулийн цэц уг заалтыг зөрчилтэй гэж үзсэн нь улс төрийг хөдөлгөөнд оруулчихлаа. Одоогийн Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх 2021 онд сонгогдсон. Хэрэв хуучин заалт хэвээр бол 2027 онд бууна, дахин нэр дэвшихгүй. Өөрөө ч тэгж хэлж байсан.

Сүүлийн үед “дөрвөн жилээр хоёр удаа” гэсэн хувилбар хааяа нэг цухалзаад байгаа. Хэрэв энэ хувилбар бодит болбол юу болох вэ?

Товчхондоо одоогийн Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх дахин нэр дэвших зам нээгдэнэ. 2019 онд дахин сонгогдохгүй байя гэж өөрсдөө шийдсэн систем, 2026 он гэхэд “за жаахан бодоод үзье” гэдэг дээрээ ирчихэж... Дүрмээ өөрчилж тоглолтоо үргэлжлүүлэх гэж байна уу? “хааны суудал дулаахан юм чинь, дөрвөн жилээр хоёр удаа гэдэг нь титмээ удаан зүүх шинэ арга биш биз?” Иргэний сонгох, сонгогдох эрхийг хязгаарласан гэж үзэх онолын боломж бий. Хэрэв Цэц яг энэ өнцгөөс дүгнэсэн бол түүнийг шууд буруутгах аргагүй. Гэхдээ улс төр гэдэг “зөв эсэх”-ээр хэмжигдэхгүй. Яагаад яг сонгуулийн мөчлөг ойртож байгаа энэ үед вэ? Яагаад яг одоогийн Ерөнхийлөгчийн хугацаатай давхцаж энэ асуудал сөхөгдөв? Хэрэв үнэхээр “дөрвөн жилээр хоёр удаа” гэдэг хувилбар батлагдвал 2019 оны реформын гол утга үндсэндээ алга болох төдийгүй, тэр үед ердөө л өрсөлдөгчөө унагах гэсэн зорилгоор эцэг хуулинд гар хүрсэн таамаг үнэн болж таарлаа.

https://www.shuud.mn/a/561620

Чуулганы үеэр сөрөг хүчний намын гишүүдийн зүгээс асуулт асууж, үг хэллээ.

Энэ үеэр УИХ-ын дарга Н.Учрал "Хэдий богино хугацаа ч гэсэн парламентын дархлааг бэхжүүлэх, үйл ажиллагааг дэвшилтэд технологийг ашиглах шилжилтүүдэд анхаарч, ахиц гаргалаа. Таван нам, эвслээс бүрдсэн парламентын дарга бол төвч байр суурьтай, олон талын оролцоог хангаж, эрүүл ухаалаг мэтгэлцээнийг өрнүүлэх бололцоог хангах нь эрхэм чухал үүрэг. Үүнд санаачилгатай ажиллахыг хичээсэн. Сөрөг хүчний шаардлагыг манай нам эрүүлээр хүлээн авч ярилцаж, улстөрийн шийдвэрээ гаргасан" гэлээ.

Шинээр сонгогдсон болон улиран томилогдсон дарга нар тухайн дүүрэг, орон нутагт намын үйл ажиллагааг идэвхтэй, үр дүнтэй удирдан зохион байгуулах, гишүүдийн эв нэгдлийг хангах, бодлогын хэрэгжилтийг хангах өндөр хариуцлагатай үүргийг хүлээж байна.

 

 

Сүүлийн жилүүдэд эрчим хүчний салбарт “реформ” хийх тухай Засгийн газрын түвшинд идэвхтэй ярьж эхэлсэн. Шадар сайд Т.Доржханд 2026 он гэхэд дотоодын хэрэгцээг бүрэн хангаж, 2028 он гэхэд эрчим хүчний хувьд бие даасан улс болно гэж мэдэгдсэн. Мөн тарифын тогтолцоог зах зээлийн зарчимд ойртуулж, хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэн, хөрөнгө оруулалтыг татах бодлого баримтална гэж тайлбарласан нь бий.

Гэвч эдгээр зорилтуудын хэрэгжилт олон нийтийн хувьд тодорхой бус хэвээр байна.

Хамгийн тод мэдрэгдсэн өөрчлөлт нь цахилгааны тарифын өсөлт л байхшив дээ. Үүний шалтгааныг алдагдлыг бууруулах, салбарыг санхүүгийн хувьд тогтвортой болгох шаардлагатай холбон тайлбарлаж байгаа ч хэрэглэгчдийн хувьд “реформ” нь шууд зардлын өсөлтөөр илэрч байна.

Харин нөгөө талд шинэ эх үүсвэрүүдийн барилга, хүчин чадлын нэмэгдэл, импортын хамаарлыг бууруулах бодит ахиц ямар түвшинд хүрсэн бэ гэдэг асуулт нээлттэй үлдэж байна. Салбарын дунд болон урт хугацааны төлөвлөлт, хэрэгжилтийн үе шат, санхүүжилтийн бүтэц зэрэг нь олон нийтэд ил тод, ойлгомжтой байдлаар танилцуулагдсан гэхэд бэрх.

Мөн реформын хүрээнд сурталчилгаа, мэдээллийн зардал өндөр байгаа тухай шүүмжлэл гарсан нь бодлогын үр ашигт эргэлзэхэд хүргэсэн нь бий.  Системийн доголдол хэвээр байхад тайлбар, мэдээлэл давамгайлах нь бодит шинэчлэлийн хурдыг илэрхийлэхгүй.

Нөгөө талаас, эрчим хүчний салбарын удирдлага, бодлого нь мэргэжлийн бус, улс төрийн тохиролцоонд илүү түшиглэдэг гэх шүүмжлэл олон жил яригдсан. Стратегийн ач холбогдолтой энэ салбарын хувьд тогтвортой, урт хугацааны бодлого, институцийн чадавх хамгийн чухалд тооцогдох ёстой.

Энэ утгаараа Засгийн газрын тэргүүн Г.Занданшатарын түвшинд бодлогын хариуцлага, хэрэгжилтийн үр дүнгийн асуудал хөндөгдөнө. Эрчим хүчний реформ нь зөвхөн мэдэгдэл, зорилтоор хэмжигдэхгүй бодит хүчин чадал, баригдсан станц, буурсан импорт, сайжирсан найдвартай байдлаар үнэлэгдэх учиртай. Гэтэл Г.Занданшатар Б.Чойжилсүрэнгээ сугалж хаяад эрчим хүчний салбарыг ХҮН намд өгөх гэж байдаг. Т.Доржханд ч хөөрчихсөн Б.Найдалаа, П.Ганзориг хоёрынхоо аль нэгийг зүтгүүлнэ хэмээн төрийн ордноор гүйж яваа нь энэ салбар бодлогын биш, тохиролцооны шинж рүү хэлбийж буйг харуулж байна.

Эцэст нь, Монгол Улсад эрчим хүчний шинэчлэл зайлшгүй шаардлагатай хэвээр байна. Гэхдээ энэ шинэчлэл нь улс төрийн тохиролцоо бус, бодлогын тууштай хэрэгжилт, мэргэжлийн шийдэл, бодит хөрөнгө оруулалтад суурилсан байх ёстой. Үгүй бол “реформ” гэх нэршил бодит агуулгаасаа зөрөх эрсдэл байсаар байна.

https://www.shuud.mn/a/561551

Ерөнхий сайд Г.Занданшатар Монгол Улс, АНУ-ын Стратегийн түншлэл бэхжин хөгжиж байгаад баяртай байгаагаа илэрхийлээд хоёр талын харилцаа, хамтын ажиллагааг худалдаа, хөрөнгө оруулалт, эрчим хүч, уул уурхайн салбарт өргөжүүлэн хөгжүүлэх, энэ хүрээнд хувийн хэвшил хоорондын түншлэлийг дэмжих, хөрөнгө оруулалт татахад ач холбогдол өгч байгаагаа онцлов.  

АНУ-ын Төрийн департаментын Зүүн Ази, Номхон далайн орнуудын асуудал хариуцсан Туслах Төрийн нарийн бичгийн дарга М.ДеСомбрэ Ерөнхий сайдыг хүлээн авч уулзсанд гүн талархал илэрхийлээд, АНУ-ын Засаг захиргаа Монгол Улстай хөгжүүлж буй Стратегийн түншлэлийн харилцаанд өндөр ач холбогдол өгч ирснийг онцлов. Монгол Улс АНУ-ын Ерөнхийлөгч Д.Трампын санаачилсан “Энхийн зөвлөл”-ийн үүсгэн байгуулагч гишүүн улсуудын нэг болж, олон улсын энх тайван, тогтвортой байдлыг эрхэмлэгч улс гэдгээ дахин нотолсонд талархлаа илэрхийлж, цаашид хоёр улсын харилцаа, хамтын ажиллагааг бүхий л салбарт өргжүүлэхэд онцгой анхаарч ажиллахаа илэрхийллээ.   

Ерөнхий сайд Г.Занданшатар, ноён ДеСомрэ нар хоёр улсын нийт 460 орчим сая ам.долларын хамтын санхүүжилт бүхий АНУ-ын Мянганы сорилтын сангийн Усны компакт гэрээ 2026 оны 03 дугаар сарын 30-ны өдрөөр дуусгавар болж, тус Компактын нэгэн чухал үр дүн болох Улаанбаатар хотод Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад орсонд баяртай байгааг тэмдэглэв.

Парламент таван намын төлөөллөөс бүрдсэн 126 гишүүнтэй. УИХ дахь МАН-ын бүлэг 68 гишүүнтэй бол УИХ дахь Ардчилсан намын бүлэг 42 гишүүнтэй.  Хоёр том намын бүлэг гишүүдийнхээ ирцийг бүрдүүлэхгүй байгаагаас УИХ-аар зогсохгүй Засгийн газрын ажлыг ч хойш  нь татаж буй.

Ардчилсан намын дарга О.Цогтгэрэл: Ардчилсан намаас УИХ-ын даргаар аль нэг намын дарга ажиллаж болохгүй гэдэг байр сууриа илэрхийлсэн. МАН-ын даргыг УИХ-ын даргаасаа чөлөөлөгдтөл УИХ дахь Ардчилсан намын бүлэг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцохгүй гэсэн шаардлагынхаа дагуу асуудлаа тавьж байна. Өнгөрсөн хугацаанд нийтлэг асуултууд гарч ирсэн. Өмнө нь ийм жишиг байсан биз дээ. Тухайлбал М.Энхболд, З.Энхболд нар УИХ-ын дарга, намын даргын ажлыг хавсарч гүйцэтгэж байсан жишиг байсан зэрэг асуултыг тавьж байна. Бид энэ буруу жишгийг засах ёстой. Буруу жишгийг тэр чигээр нь үргэлжлүүлбэл юу болдгийг нэр дурдсан дарга нарын засагласан жилүүд сануулдаг. Ардчилсан намын дарга УИХ-ын даргаар ажиллаж байхад төрийн хямрал болсон. Мөн түүнээс болж Ардчилсан нам сонгуульд гурван удаа дараалан ялагдаж, Монгол Улсад нэг намын дарангуйллын тогтолцоо руу шилжсэн. М.Энхболд УИХ-ын дарга болсноор 2017–2018 оны үед Монголын засаг төрийн хямрал ямар үр дүнд хүрснийг мэдэж байгаа байх. Буруу зүйлийг засаж залуурч, олон улсад байдаг зарчмын дагуу бодлого баримтлахгүй бол ямар үр дүн хүлээж байгааг харуулж байна. Ийм учраас Д.Амарбаясгаланг УИХ-ын даргаар ажиллаж байгаад МАН-ын дарга болох үед бид асуудлыг тавьж байсан. Энэ үйлдлийг бид зарчмын дагуу байр суурь гэж үзэж байгаа. Жишээ нь Англи улсад парламентын дарга намын дарга байх нь битгий хэл намын гишүүн байж ч болохгүй гэсэн шаардлага тавьдаг. Мөн онцгой тохиолдолд парламентын сонгуульд оролцохдоо өмнө нь байсан намаас нь ч нэр дэвшихийг хориглодог. Япон улсад мөн адил намын гишүүн байхыг хориглодог. МАН-ын дарга Н.Учралыг УИХ-ын даргаар сонгохдоо Ардчилсан намын бусад гишүүд болон намайг санал өгсөн гэдгийг зарим сэтгүүлч асууж байсан. Үүнд тайлбар хийхэд, УИХ-ын үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй нөхцөлд гарц гаргалгаа олохын тулд УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин санаачилж хуулийн төслийг өргөн барьсан. Бид улстөржсөн үйл ажиллагаа явуулаагүй. Бэлэн болсон хуулийн төслийг оруулж ирсэн. Бид гацаахын төлөө асуудалд хандаагүй. Харин боломж олгосон. Бидний өргөн барьсан хуулийн төсөл хаврын чуулганаар хэлэлцэх дараалалд ороогүй учир бид зарчмын шаардлага тавьсан. Мөн УИХ-ын чуулган эхлэхэд зарим нэгэн асуудлыг саатуулах гэж Ардчилсан намаас ийм зүйл хийж байгаа юм биш үү гэсэн асуултыг тавьж байсан. Энэ бол тийм зүйл биш. Монгол Улсын Үндсэн хуулинд аль нэг намын дарга УИХ-ын даргаар ажиллагүй байх нь зүйтэй гэсэн утга агуулга бүхий заалт байдаг. УИХ-ын даргыг сонгох нь ялсан намын дотоод асуудал биш. Харин УИХ-ын дэд даргаар хэнийг сонгох нь тухайн нам, эвсэлийн дотоод асуудал юм.

Үндэсний эвсэлийн тэргүүн, УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр: УИХ-ын дарга Н.Учрал намын даргын албан тушаалыг давхар хаших нь зохимжгүй юм. Учир нь УИХ-ын сонгуульд улс төрийн намууд мөрийн хөтөлбөрөө танилцуулж, ялсан нам нь түүнийгээ Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр болгон батлуулдаг. Улмаар тухайн намын дарга Ерөнхий сайдын хувиар уг хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг хариуцаж, ажил хэрэг болгодог тогтолцоотой. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх хаврын чуулганы нээлтэд хэлсэн үгэндээ "зовлонгийн учир шалтгааныг ол" хэмээн дурдсан. Үүнийг задалж үзвэл, өнөөгийн зовлон нь цэвэр МАН-ын дотоод улс төрийн тэмцэлтэй холбоотой асуудал юм. Улс төрд байж боломгүй, зүй зохисгүй үйлдлүүд газар авч байна. Тухайлбал, МАН-ынхан дотооддоо өрсөлдөгчөө замаасаа зайлуулахын тулд хэрэгт холбогдуулж, АТГ-аар шалгуулдаг жишиг тогтлоо. Засгийн газрыг огцруулах асуудлыг хэлэлцсэн хурлыг удирдсан УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяад эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн тохиолдол нь өнөөх зовлонгийн учир шалтгаан хаана байгааг тодхон харуулж байна. Урин дулаан цаг ирж, бүтээн байгуулалт, барилгын ажлын оргил үе эхэлж буй энэ өдрүүдэд Засгийн газар үйл ажиллагаагаа хэвийн, тогтвортой явуулах нь нэн чухал байна. Тиймээс эрх баригч МАН улс төрийн манлайлал гаргаж, дотоод зөрчил, асуудлуудаа нэг мөр цэгцлэх шаардлагатай. Одоо улс төржилтийг хойш тавьж, ажил хэрэгч хандлагаар улс орны тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэхийн төлөө хамтран ажиллах цаг болсон.

МАН-ын дотоод зөрчлөөс үүдэж чуулганы ирц бүрдэхгүй байна гэж харж байна.

Засгийн газрыг бүрдүүлж буй олонхын суудалтай намууд эхний ээлжинд өөрсдөө ирцээ бүрдүүлэх үүрэгтэй. Хэрэв тэд ирцээ хангавал "Үндэсний эвсэл"-ийн дөрвөн гишүүн чуулганы үйл ажиллагаанд хэвийн оролцоход бэлэн байна. Бид бүлэггүй "ийм шийдвэр гарлаа" гэж том дуугарах нь хэцүү. Тиймээс эрх баригчид эхлээд ирцээ бүрдүүлбэл бид дөрөв хуралдаандаа бүрэн сууна. Миний хувьд өмнө нь цөөнхийн бүлгийн удирдлагад байсан хүний хувьд АН-ын гаргасан шийдвэрийг зөв гэж харж байна. Энэ нь асуудлаа шуурхай шийдэж, ажилдаа ажил хэрэгч хандахгүй бол болохгүй гэдгийг л сануулж буй хэрэг. МАН энэ байдлыг ухамсарлаж, дотоод зөрчлөө нэн даруй цэгцлэх шаардлагатай. Эрх мэдэл, сандал ширээтэйгээ зууралдан төрийн ажлыг гацааж, улс орны эдийн засгийг хохироож болохгүй.

УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн дэд дарга Х.Тэмүүжин: Ардчилсан намаас дэвшүүлж буй үзэл санаа нэг хүнд зориулагдсан үзэл санаа биш. Парламентын дарга өөрөө ярьдаг биш, харин парламентын гишүүдийг яриулж, дуу хоолойг нь түгээдэг хэрэгсэл гэж анх нэрлэсэн. Мэтгэлцээнийг тал алдалгүй шүүж, дэмждэг. Төлөөллийг хэрэгжүүлэгч, тэнцвэрийг хадгалагч. Талцлаас ангид, намын улс төрөөс бие даасан парламент ёсыг хамгаалдаг хүнийг парламентын спикер гэдэг. Гэтэл монголчууд бид парламентыг даргатай болгочихсон. Дарга гэж андуурчихаараа “би эдний дарга юм байна, би эд нартай дарга-цэргийн үүднээс харилцах ёстой юм байна” гэж эндүүрдэг. Парламент бол Засгийн газар биш. Засгийн газар нь Ерөнхий сайд, сайд нараас бүрддэг бөгөөд Ерөнхий сайд бусад сайдуудаа захирдаг, томилдог. Парламент нь 126 гишүүнтэй, тэнцүү эрхтэй байгууллага. Парламентын спикер болсон ч парламентын гишүүдтэй нэг ижил эрхтэй. Парламент төлөөлөх, хууль тогтоох, хянах гэсэн гурван чиг үүрэгтэй. Тиймээс парламент нь нийгэмд нээлттэйгээр дуу хоолойгоо хүргэж байх ёстой. Зөвхөн олонхийн дуу хоолой биш, цөөнхийн дуу хоолой ч олонхтой ижил түвшинд сонсогдох ёстой. Олонх цөөнхөөр асуудлаа шийднэ, олонх шийдвэрээ гаргана, цөөнх хяналтаа тавина. Энэ бол парламентын хамгийн чухал зарчим. Парламентыг спикер тэнцвэртэй байлгахын тулд хоёр зүйл шаарддаг. Нэгд төвийг сахьсан байх ёстой, хоёрт бие даасан байх ёстой.