Онцлох - Nutag.mn http://beta.nutag.mn/ ru Онцлох - Nutag.mn DataLife Engine Хөвсгөл аймгийн сурагчид нэгнээ зодож, гэмтээсэн хэрэг гарчээ http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19437 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19437
Хөвсгөл аймгийн Мөрөн сумын Ерөнхий боловсролын“Эрдмийн далай” сургуулийн ахлах ангийн сурагчид нэгнийгээ зодож, биед нь бэртэл гэмтэл учруулсан хэрэг гарчээ. Тодруулбал, тус хэрэг энэ оны тавдугаар сарын 19-ний өдөр бүртгэгдсэн бөгөөд хэрэгт холбогдсон болон хохирсон сурагчид нь тус сургуулийн төгсөх 12 дугаар ангийн эрэгтэй хүүхдүүд байжээ. Уг хэргийн талаар Цагдаагийн Ерөнхий газраас тодруулахад, "Цагдаагийн байгууллагад тухайн асуудлын талаарх дуудлага, мэдээлэл бүртгэгдсэн нь үнэн. Одоогийн байдлаар хэргийг Хөвсгөл аймаг дахь Цагдаагийн газар үргэлжлүүлэн шалгаж, мөрдөн байцаах ажиллагааг явуулж байна" гэлээ.
Тус сургуулийн сурагчдын дунд ямар шалтгааны улмаас маргаан үүссэн болон хохирогчийн биеийн байдлыг хуулийн байгууллагаас нарийвчлан тогтоохоор ажиллаж байна. Мөн хүүхдийн хүмүүжил, төлөвшил, сэтгэл зүй болон аюулгүй байдлыг хамгаалахад сургуулийн удирдлагууд, хүүхэд хамгааллын баг, багш сурган хүмүүжүүлэгчид болон эцэг эхчүүдийг нэгдэж, хамтран ажиллахыг цагдаагийн байгууллагаас уриалж байна.
]]> zulaa Fri, 29 May 2026 18:21:23 +0800 АН-ын лидер О.Цогтгэрэл үү, С.Баярцогт уу? http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19433 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19433
Сүүлийн үед “...Улс төрийн намууд лидерийн хомсдолд орсон” гэх дүгнэлт хаа сайгүй яригддаг боллоо. Улс төрийн намууд лидергүй учир улс төрийн тогтворгүй, эмх замбараагүй байдал тасрахгүй, үүнийг улс төрийн намууд хазаарлаж дөнгөхгүй, эсрэгээрээ нөлөөнд нь автах болжээ. Ингэж дүгнээд байгаа юм. Хамгийн гол нь, улс төрийн намуудын нэр хүнд ч ташраараа уналаа. Тэр тусмаа, Монголын улс төрийн хоёр том нам дагаж хямраад байгаа нь нотолгоо болоод байх шиг. 
Уг нь, МАН, АН-ын хувьд намын даргатай, генсектэй, бүтцийн байгууллагууд нь хэвийн ажиллаад л байгаа харагддаг. МАН-ын даргаар Н.Учрал, генсекээр Я.Содбаатар, АН-ын даргаар О.Цогтгэрэл, генсекээр С.Баярцогт томилогдсон ажиллаж байна. Хоёр дарга нь залуу, хоёр генсек нь туршлагатай улстөрчид гэхэд болно. Гэхдээ, энд нэг өөр зүйл бий. МАН-ын генсек даргаа давж үг, үйлдэл хийдэггүй, эдний намд тийм туршлага байдаггүй юм. Харин АН-д өөр байдал ажиглагдаад эхэлсэн. С.Баярцогт генсек болсноосоо хойш камерын өмнө, микрофоны ард байнга үзэгдэх болсон. Заримдаа, АН-ын бодлогын асуудлаар намын даргынхаа ярьснаас эсрэгийг яриад зогсож байдаг. Тиймээс, “…АН-ын лидер нь О.Цогтгэрэл үү, С.Баярцогт уу” гэдэг асуулт тавигдаад байгаа юм. Гэхдээ эхлээд “…Лидер гэж хэн бэ” гэдгийг эргэж нэг харах хэрэгтэй.
Онолд улс төрийн намын лидерт таван шинж заавал байх ёстой гэж үздэг. Энэ нь, нэгт, алсын хараа ба стратегийн сэтгэлгээтэй, хоёрт, олон нийтэд нөлөөлөх чадвартай, гуравт, хариуцлага ба шийдэмгий байдалтай, дөрөвт, уран илтгэх чадвартай, тавд, ёс зүйтэй, шударга ёсыг баримталдаг байхыг шаарддаг байна.
Өөрөөр хэлбэл, улс төрийн лидер нь нийгэмд тулгамдаж буй асуудлыг олж харах, түүнийг шийдвэрлэх тодорхой төлөвлөгөөг боловсруулах, ирээдүйг зөв төсөөлөх чадвартай, бусдыг үг яриа, итгэл үнэмшил, үзэл санаагаараа дагуулах, олон нийтийн дэмжлэгийг авах өндөр ур чадвар буюу харизмтай, хүндрэлтэй нөхцөл байдалд зөв шийдвэр гаргах, түүнийхээ үр дүнг хүлээх чадвартай, өөрийн санаа бодлыг олон нийтэд ойлгомжтой, үнэмшилтэйгээр илэрхийлэх, харилцааны өндөр соёлтой, ард түмний эрх ашгийг дээдлэх, нийгмийн өмнө хүлээсэн үүргээ нэр төртэй биелүүлдэг байх чадвар шаардлагатай байдаг.
Харин уг “лидер” хэмээх шалгуурт О.Цогтгэрэл, С.Баярцогт хоёр хэр зэрэг нийцдэг вэ. Энэ сонирхолтой хариутай. АН-ын дарга О.Цогтгэрэлийг улс төр судлаачид, олон нийтийн зүгээс “…Бизнес эрхлэгчийн хувиар хуримтлуулсан удирдлагын туршлага дээрээ тулгуурлан улс төрд шийдэмгий, эрх баригчдын алдааг шүүмжилсэн сөрөг хүчний хатуу байр суурийг баримталдгаараа танигдсан лидер” гэж тодорхойлдог. Түүний манлайлах шинж нь зарчимч, бизнесийн суурьтай, шүүмжлэлт хандлагатай гэдэг дээр тодордог. Тухайлбал, түүнийг УИХ-д олонх, цөөнхийн зааг ялгааг хатуу баримтлах ёстой гэж үзэн, АН-ыг эрх баригч МАН-тай хамтарсан Засгийн газарт орохыг эсэргүүцэж, сөрөг хүчний хяналт тавих үүргийг чухалчилдгаар нь зарчимч гэдэг байна. Мөн, “ТЭСО” группийг үүсгэн байгуулж, удирдаж ирсэн нь түүнд макро эдийн засаг болон төсөв, татварын бодлогыг шүүмжлэх, бизнесийн салбарын гажуудлыг ил гаргах боломж олгодгоороо бизнесийн суурьтай байдлаа давуу тал болгосон гэдэг. Нийгэмд буй шударга бус байдал, төрийн өмчит компаниудын үрэлгэн байдал, авлигын асуудалд шүүмжлэлтэй ханддаг нь сөрөг хүчний лидер байхад яв цав тохирдог. Ерөнхийдөө, О.Цогтгэрэлийг шийдэмгий байр суурьтай хатуу удирдагч гэдэг. Харин АН-ын дотоод шинэчлэл, нэгдмэл байдлыг хангах тал дээр шүүмжлэгддэг.
Генсек С.Баярцогт бол АН-ын хамгийн нөлөө бүхий, туршлагатай улс төр, эдийн засгийн лидерүүдийн нэг гэгддэг. Хар залуугаасаа улс төрд хөл тавьсан. АН-ын бодлого, тэр байтугай Монгол Улсын эдийн засгийн томоохон шийдвэрүүдэд гол үүрэг гүйцэтгэж ирсэн. Сайн муу нь тэнцсэн хоёр туйлт улстөрч гэгддэг. “… С.Баярцогт лидер мөн үү” гэвэл, улс төрийн арвин туршлагатай, АН-ын стратегийг тодорхойлогч, оюуны чадамж ба эдийн засгийн мэдлэгтэй гэж үнэлэгддэг.
Өөрөөр хэлбэл, С.Баярцогтыг эдийн засаг, хууль эрх зүйн өндөр мэдлэгтэй, удирдан чиглүүлэх чадвартай гэж үнэлдэг. АН-ынхан “…С.Баярцогтын мэдлэг, чадварыг намдаа болон улс орондоо зөв ашиглах нь үр дүнтэй” гэсэн байр суурийг илэрхийлдэг.
С.Баярцогтын лидер мөн үү, биш үү гэдэг дээр хамгийн их маргаан УИХ-ын 2024 оны сонгуулийн өмнөх нэр дэвшүүлэх үйл ажиллагааны үеэр болж байв.
Түүнийг АН-ын жагсаалтын ес дээр бичсэн, бас бичээгүй гэх асуудал үүсэхэд тус намынхан хоёр талцаад нэлээд “юм” болж байв. Нэг хэсэг нь “…С.Баярцогттой жагсаалт санал авахгүй” гэж байв. Харин нөгөө хэсэг нь “…С.Баярцогт жагсаалтаас хасагдчихаад жинхэнэ лидерийн зангараг гаргалаа. Уг нь жагсаалтын чимэг, зүтгүүр нь байсан юм” гэцгээж байсан юм.
С.Баярцогт намынхнаасаа гадна олон нийт, нийгмийг нь талцуулан шуугиулдаг. Тэр нь түүний сөрөг талуудтай холбоотой. С.Баярцогтыг Сангийн сайд байсан 2009 онд Монгол Улсын Засгийн газар Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсан. Тэр гэрээ нь Монгол Улсад хохирол учруулсан хэмээн олон нийтийн зүгээс хүчтэй шүүмжилдэг. Түүгээр С.Баярцогтын нэр хүнд нэлээд сэвтсэн. Үүнээс гадна, тэрээр 2014 онд оффшор дансны дуулианд холбогдсон. Түүгээрээ хууль эрх зүйн маргаануудтай холбоотой байсаар ирсэн. Нэг үгээр хэлбэл, С.Баярцогтыг улс төрийн хүрээнд бодлого тодорхойлох хэмжээний өндөр чадвартай лидер гэдэг ч Оюу толгойн гэрээ, оффшорын асуудлаар ёс зүй, эрх зүйн чадамж байхгүй гэж үздэг улстөрчид, олон нийтийн багагүй хэсэг бий. Хэдийгээр ийм эсрэгцэл олон жил үргэлжилж буй ч С.Баярцогт зүтгэсээр байгаад АН-ын генсек болж чадсан. Албан тушаалд очсоноосоо хойш улс төрийг тасралтгүй хийж явна. Гэхдээ АН-ын генсекийн албан тушаал бол гадагшаа том улс төр хийхээс өмнө намынхаа дотоод эв нэгдлийг хангах нь нэн тэргүүний хийх ажил нь юм. Тэр энэ тал дээр ямар үр дүн гаргаж байгаа нь одоогоор тодорхой буй байгаа юм.
Ингээд ерөнхийд нь улс төрийн лидерийн алсын хараа ба стратегийн сэтгэлгээтэй, олон нийтэд нөлөөлөх чадвар буюу харизмтай, хариуцлага ба шийдэмгий байдалтай, уран илтгэх чадвартай, ёс зүй, шударга ёсыг баримталдаг байх таван шинжээр харвал АН-ын дарга О.Цогтгэрэлд хариуцлага ба шийдэмгий байдалтай, ёс зүй, шударга ёсыг баримталдаг гэх хоёр нь, генсек С.Баярцогтод алсын хараа ба стратегийн сэтгэлгээтэй, олон нийтэд нөлөөлөх чадвар буюу харизмтай, уран илтгэх чадвартай гэсэн гурван шинж нь байна. Тиймээс “…Тэд лидер мөн үү” гэх асуулт тавигддаг бололтой. Гэвч, өнөөдөр нэгэнт АН-ын удирдлагад томилогдож, сонгогдсон хоёр тул 2027, 2028 оны сонгуулиудад тус нам тэдний “толгой”-гоор оролцоно. Харин эдгээр сонгуулиудад АН-д намын даргынх нь бодлого, стратеги жин дарж хэрэгжих үү, эсвэл генсекийнх нь үү. Үүгээрээ улс төрийн хүрээнийхний сонирхлыг татсаар байгаа юм.
 
Б.ГАРЬД
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
2026 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 25. ДАВАА ГАРАГ. № 99 (7841)
]]> zulaa Tue, 26 May 2026 12:04:21 +0800 Хэнтий аймгийн Дадал суманд хээрийн түймэр гарчээ http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19426 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19426
Хэнтий аймгийн Дадал сумын Балж багийн “Хуурай Залаа” гэдэг газар хээрийн түймэр гарчээ. Энэ тухай дуудлагыг тавдугаар сарын 20-ны өдрийн 17:05 цагт хүлээн авсан байна.
Дуудлагын дагуу тус сумын Мэргэжлийн ангийнхан хээрийн гал түймрийг унтраах ажиллагааг зохион байгуулан ажиллажээ. Улмаар мөн өдрийн 18:00 цагт цурамд оруулж, 19:30 цагт бүрэн унтраасан байна. Урьдчилсан байдлаар хээрийн гал түймэрт 2 га талбай өртөж шатсан гэдгийг ОБЕГ мэдээллээ.
]]> zulaa Mon, 25 May 2026 15:29:33 +0800 Цаг агаарын урьдчилсан мэдээг сонсож хол замд зорчихыг цагдаагийн байгууллагаас зөвлөж байна http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19420 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19420
Цаг агаарын нөхцөл байдлын улмаас Баян-Өлгий аймгийн төвөөс Цагааннуур тосгон, Улаанбайшинт чиглэлийн Зээгтийн давааны зам хаагдаж, тээврийн хэрэгслүүд саатсан байна, мөн Ховд, Баян-Өлгий чиглэлийн Бураат, Хашаатын давааны замуудад халтиргаа гулгаа үүссэн байна.
Жолооч Та анхаарал болгоомжтой хөдөлгөөнд оролцох, тээврийн хэрэгслийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах, цаг агаарын урьдчилсан мэдээг сонсож холын замд зорчихыг цагдаагийн байгууллагаас зөвлөж байна. 
]]> zulaa Wed, 20 May 2026 17:10:40 +0800 Хэнтий, Сүхбаатар аймагт гарсан ой, хээрийн түймрийг бүрэн унтраажээ http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19419 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19419
Хэнтий аймгийн  Батширээт сумын Онон багийн “Улаан хөндийн цагаан гунатай” гэдэг газар тавдугаар сарын 15-ны өдрийн 16:30 цагт гарсан ойн түймрийг 17-ны өдрийн 20:30 цагт цурамд оруулж, өнөөдөр (2026.05.19) 06:00 цагт бүрэн унтраалаа. Унтраах ажиллагаанд тус аймгийн Онцгой байдлын газар, Хилийн цэргийн 0287 дугаар анги, сумын мэргэжлийн ангийн нийт 35 хүн, 2 автомашин, 13 морьтойгоор ойн гал түймрийг унтраах ажиллагааг зохион байгуулсан юм. 
Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумын Хадын булаг багийн “Халтарын говь” гэдэг газар тавдугаар сарын 18-ны өдрийн 17:25 цагт гарсан хээрийн гал түймрийг мөн өдрийн 21:45 цагт цурамд оруулж 22:55 цагт бүрэн унтраасан. Тус аймгийн Онцгой байдлын газрын Эрдэнэцагаан сум дахь 47 дугаар анги, Хилийн цэргийн 0146 дугаар ангийн  нийт 14 алба хаагч, 3 автомашин, 1 мотоциклтойгоор ажиллалаа. 
]]> zulaa Wed, 20 May 2026 14:52:44 +0800 Байртай болох хоосон мөрөөдөл болох уу? http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19418 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19418
Монголбанк Засгийн газар хамтран хэрэгжүүлж буй ипотекийн зээлээр 2013 оноос хойш өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд 144600 өрх орон сууцтай болсон байна. 13 жилийн хугацаанд ипотекийн зээлд зориулж 10 орчим их наяд төгрөгийн санхүүжилт гаргажээ.
Ипотекийн зээлийн 6-8 хувийн хүүтэй зээлд хамрагдах иргэдийн тоо жилээс жилд өсөж материалаа бүрдүүлж өгсөн иргэд зургаан сараас дээш  хугацаагаар хүлээж буй.  Өнөөдрийн байдлаар зээлд хамрагдах хүсэлтээ өгсөн 47 мянган  иргэн байгаа аж. Тэгвэл Монголбанкны зүгээс энэ оноос эхлэн ипотекийн зээлийн санхүүжилтэд зориулж мөнгө хэвлэхгүй гэдгээ мэдэгдсэн. Энэ тохиолдолд санхүүжилтийн эх үүсвэр 500 тэрбум төгрөг дотор эргэлдэх юм. Өөрөөр хэлбэл, ипотекийн эргэн төлөлтөөс орж ирсэн мөнгийг зөрүүлээд санхүүжилтийн эх үүсвэр болгон ашиглана.
Засгийн газраас барьж буй бодлогоор ипотекийн зээлд зарцуулах санхүүжилтийн хэмжээ ийнхүү буурч байгаа нь зээлд хамрагдах иргэд илүү удаан хүлээж багтаж чадах эсэх нь эргэлзээтэй болж байгаа юм.
Уг нь УИХ-аас Баялгийн сангийн тухай хуулийг баталснаар 2024 онд Хуримтлалын сангаас 500 тэрбум төгрөгийг ипотекийн санхүүжилтэд зориулан гаргасан. Мөн төв банк ипотекийн зээлийн эргэн төлөлтөөр орж ирсэн 500 тэрбум төгрөгийг буцаан санхүүжилт болгон зарцуулж ирсэн. Ингэснээр ипотекийн зээлийн санхүүжилтийн эх үүсвэр 1 их наяд төгрөгт хүрч хоёр дахин өссөн юм.  Энэ бодлого 2024 оны УИХ-ын сонгууль угтан хэрэгжиж улмаар 2025 онд ч үргэлжлэн хэрэгжсэн.
Улмаар 2025 онд Төв банк, арилжааны банк, Хуримтлалын сан гэсэн эх үүсвэрүүдээс 1.1 их наяд төгрөгийн санхүүжилт гаргаж  9000 гаруй өрхийг ипотекийн зээлд хамруулсан байна.
Энэ онд дээрх бодлого үргэлжлэх болов уу гэх хүлээлт байсан ч найдваргүй болов. Монголбанкны ерөнхийлөгч С.Наранцогт "Ипотекийн зээл нь үнэт цаасаар  баталгаажиж, хоёрдогч зах зээл дээр эргэлтэд ордог, хөрөнгө оруулагчдад өгөөжтэй бүтээгдэхүүн болж хөгжсөн байдаг.  Гэтэл манай улсад хэрэгжүүлж буй  6-8 хувийн хүүтэй ипотекийн зээлийн хөтөлбөр нь зах зээлийн бус шинжтэй, хөрөнгө оруулалт татах боломж хязгаарлагдмал хэвээр байна.  Үндсэндээ 47 мянга гаруй иргэд энэ хөтөлбөрт хамрагдах гээд дугаарлаж байгаа нь ийм байдлаар цааш явах боломжгүйг харуулж байгаа юм. Иймд цаашид энэ татаастай хөтөлбөрийг маш тодорхой зорилтод бүлэг рүү чиглүүлж, нийт зах зээлд уян хатан, хэрэглэгчдэд олон сонголттой тогтолцоо бүрдүүлэх шаардлагатай. Энэ ажлыг эхлүүлэх хүрээнд ипотекийн зээлийн журмыг шинэчлэх төслийг боловсруулж, Засгийн газар болон холбогдох байгууллагуудаас санал авч байгаа” гэж мэдээлсэн. Үндсэндээ ипотекийн зээл шуурхай авах хэрэгцээ байгаа бол зургаан хувиас гадна арай өндөр буюу  8, 10, 12 хувийн хүүтэй зээлд хамрагдах  сонголтыг бий болгох хэрэгтэй гэдгийг хэлсэн юм.
2026 оны эхний дөрвөн сарын байдлаар 187 тэрбум төгрөгийг ипотекийн зээлд зориулан зах зээлд гаргаад байгаа аж. Тэгвэл үлдсэн 313 тэрбум төгрөгийг энэ он дуустал ипотекийн зээлд зарцуулна гэсэн үг. Гэтэл одоогийн байдлаар 5.5 их наяд төгрөг давсан зээлийн хүсэлтийг иргэд ирүүлсэн байна.

https://news.mn/r/2867007/
]]> zulaa Wed, 20 May 2026 13:13:22 +0800 Ардын намын зодоонд ард түмэн "үрэгдэж" эхлэв! http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19417 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19417
Ард түмэн Ардын намд итгэл үзүүлэхдээ, иргэдийнхээ орлогыг нэмэгдүүлж, том төслүүдээ хөдөлгөж, эдийн засгаа солонгоруулж, ажлын байр нэмэгдүүлж, хүний эрхийг хязгаарладаггүй, жижиг, дунд бизнесээ дэмжээд, ажил хийгээд өгөөч гэсэн. Харин Ардын нам яг эсрэгээр нь ажиллаж, иргэдийн орлого нэмэгдсэнгүй, үнэ өсч, өргөн хэрэглээний барааны үнэ нэмэгдэж, том төслүүдээ гацааж, эдийн засаг элгээрээ хэвтэхэд тун ойрхон болов.
Сонгуульд ялалт байгуулаад нэгхэн жилийн дараа Засгийн газар, УИХ-ын дарга аа огцруулаад, албан тушаал эрх мэдлийн төлөө алалдан тэмцэлдсээр өнөөдрийг хүрэв. Дээрээ суудлаа олохгүй бол доороо гүйдлээ олохгүй гэдэг шиг засаг төр солигдох болгонд дагаад төрийн бүх шатанд ажил гацдаг, нэг хэсэг нь албан тушаал авах гэж, нөгөө хэсэг нь албан тушаалаасаа мултрах гэж явсаар төрийн бүх шатанд гацаа үүсгэнэ. Парламентын ордноос эхэлсэн Ардын намын зодоон одоо Хот руу орчихлоо, цаашид аймаг, сум гээд төрийн бүх шатанд очих нь. Нэг үгээр Ардын намынхан ард түмнээ бодох завгүй эрх мэдлийн төлөө тэмцэлдэж, албан тушаалын наймаа хийж, зодолдсоор хоёр жилийг үдэв. Монгол ардын намын зодооны гор гарч, өнөөдөр инфляци хоёр оронтой тоонд шилжилж, мах магнаг болж, өргөн хэрэглээний барааны үнэ тэнгэрт хадав. 2024 оны сонгуулийн үр дүнд үнэмлэхүй олонх болж, төр барьж байгаа.
Ардын нам ердөө хоёрхон жилийн дотор гурван Ерөнхий сайд, гурван УИХ-ын дарга сольж, түүнийгээ дагаад төрийн бүх бүтцэд халаа, сэлгээ хийсээр өдийг хүрэв.
Бүрэн эрхийнх нь тал хувь явчихсан байхад Ардын нам ард түмний амьдралыг сайжруулсангүй, иргэдийнхээ орлогыг нэмэгдүүлэх нэг ч олигтой шийдвэр гаргасангүй, улсынхаа хөгжлийг урагшлуулах бүтээн байгуулалт, том төслүүд хөдөлгөн ажлаа гацааж, албан тушаалаа булаацалдаж дуусаагүй байна. Одоо Ардын намынхан Улаанбаатар гэх том айлаар тоглож эхэллээ. Ардын намынхан үнэмлэхүй олонх болохдоо нийслэлд ч мөн ялалт байгуулж, нийслэлийг удирдаж байгаа. 2024 оны сонгуулиар нийслэлд ялж, хотыг тэр чигтээ МАН удирдаж байгаа. Хоёр жилийн турш парламент, Засгийн газраар тоглож, ээлж дараалан нэгнийгээ унагаж, эрх мэдлээ булаацалдсан бол одоо нийслэл рүү орж, Хотын даргаа чөлөөлөх шийдвэр гаргав. Ингэснээр дахиад дараагийн Хотын дарга, шинэ хотын дарга нь халаа сэлгээ хийсээр 2028 онтой золгох нь.
Үндсэндээ Ардын нам бүрэн эрхийнхээ хугацаандаа амласан мөрийн хөтөлбөрөөсөө ухарч, албан тушаал, эрх мэдэл булаацалдсан дөрвөн жил өнгөрөх төлөвтэй.
Ард түмэн, шударга ёс гэсэн худал үгээр халхавчилсан харин эсрэгээрээ Ардын намынхан л сайхан амьдарч, хаана мөнгө байна тэнд Ардын намынхан алалцаж, хаана эрх мэдэл байна тэнд Ардын намынхан л тэмцэлдэж байгааг ард түмэн үзэж бас харж байгаа. Монголчууд, сонгогчид ухаантай болсон шүү, Ардын намынхаан.

https://news.mn/r/2867006/
]]> zulaa Tue, 19 May 2026 17:08:06 +0800 Г.Очирбат: МАН-ынхан засаглаж чадахгүй байна http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19406 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19406
УИХ-ын гишүүн Г.Очирбаттай ярилцлаа.
-Та “Нэг Монгол” гээд хөдөлгөөний Удирдах зөвлөлийн дарга болжээ. Энэ хөдөлгөөн ямар учиртай юм бэ?
-Хэдхэн хоногийн өмнө би “Нэг Монгол” хөдөлгөөний тэргүүнээр сонгогдлоо. Энэ хөдөлгөөн бол ардчиллын үнэт зүйлсийг тээдэг. Тэр дундаа үзэл баримтлал буюу үндэсний, шударга ёсны, улс төрийн, эдийн засгийн, иргэний эрх чөлөө гээд таван үнэт зүйлийг тунхаглаж явдаг. Үүнийг тээж явдаг “Нэг Монгол” гээд хөдөлгөөнийг 2022 оны сүүлээр байгуулсан. Тухайн үеийн УИХ-д Ардчилсан намаас сонгогдсон гишүүдийн маань олонх нь санаачилж байгуулсан юм. Та бүхэн санаж байвал 2021 оны сонгуульд АН-ыг хоёр хуваагаад, хоёр гэрчилгээ, тамгатай болгоод Ерөнхийлөгчийн сонгуульд оруулж чадаагүй. Би өөрөө Н.Алтанхуяг даргыг дэмжиж талбай дээр ес хоног өлсгөлөн зарлаж байлаа. Ингэхдээ “Нэг Монгол” хөдөлгөөн юуны төлөө явж байгаа вэ гэдгийг их сайн ойлгож байсан хүний хувьд энэ удаад тэргүүнээр ажиллах итгэл хүлээсэндээ их талархаж байгаа. Тэргүүн болох өдрөө би “Үргэлжлэх Зориг” гээд баримтад киног нөхдөдөө үзүүлсэн. С.Зориг агсны нэг том санаа бол эрх ашгийн эрэмбийг тодорхойлсон. Ямар ч тохиолдолд эх орны эрх ашиг нэгдүгээрт байна.
Хоёрдугаарт, бүлэг фракцын эрх ашиг, гуравдугаарт, хувийнхаа эрх ашгийг тавих ёстой гэж хэлсэн байдаг. Манай хөдөлгөөн ч энэ үзэл баримтлалыг авч явна. Хэн нэгэн хүн, даргад үйлчлэхгүй, зөвхөн үзэл баримтлалдаа үйлчилнэ гэсэн зүйлийг би тэр үед хэлсэн. Энэ үзэл баримтлалд нэгдэж нийлж 21 аймаг, есөн дүүрэгт ажиллаж, амьдарч суугаа ардчилалд хайртай олон хүн манай “Нэг Монгол” хөдөлгөөнд орж ирэх байх гэж бодож байна.
-Хувь хүний орлогын албан татварыг нэг хувь болгох хуулийн төсөл зарим гишүүнтэй хамтраад санаачилсан байсан. Ингэх нь ямар ач тустай, ард түмэнд хэрэгтэй гэж үзэж байгаа юм бэ?
-Бид өнгөрсөн түүхээ маш сайн судлах хэрэгтэй юм шиг байгаа юм. Ардчилсан нам 2006 онд татварын “Дөрвөн 10-ын систем”-ийг оруулж ирсэн. Тухайн үед ХХОАТ 15-аас дээшээ хувь байсан.
Нийгмийн даатгалын шимтгэл, НӨАТ ч өндөр байсан. Эдгээрийг 10 хувь болгоё гэхэд тухайн үеийн МАХН-ынхан бүгд эсэргүүцсэн. Цалингаа тавьж чадахгүй, төсөв тасарлаа, хэцүүдлээ гэсэн. Гэтэл татварын суурь бааз нэмэгдэж, төлөлт их болсон. Өнөөдөр бид 33, 34 их наяд төгрөг яриад сууж байна. Тэгэхээр энэ их зөв бодлого байжээ гэдэг нь харагдаж байгаа юм. Яг үүнтэй адилхан ХХОАТ-ыг нэг хувь болгоё гэж санаачилж байгаа. Орлого олж байгаа ч гэсэн ХХОАТ татвар төлөхгүй байгаа асар олон мянган иргэн бий. Энэ хүмүүс маань уг нь эх орныхоо төлөө татвараа шударгаар төлье гээд байгаа юм. Р.Шинэгэрэл гээд иргэн энэ санаачилгыг гаргахад зургаахан хоногийн хугацаанд 100 мянган иргэн дэмжсэн. Тэгэхээр иргэд татвараа төлье, гэхдээ боломжит бага хэмжээнд нь төлмөөр байна. Үүнийг та бүхэн хуулийн хүрээнд нь шийдээд өгөөч гэсэн санаа юм. Бид үүнийг бас судлаад хуулийн төслөө өргөн барьсан. Олон улсын жишигт бас л ийм байгаа. Монгол Улсад өнөөдөр 1000 хүнд 64 төрийн албан хаагч үйлчилж байна. Гэтэл олон улсад 7-15 хүн л үйлчилдэг. Ингээд бодохоор бидэнд хэмнэлт хийх боломж бүрэн байгаа. Хоёрдугаарт, татварын суурь бааз өснө. Гуравдугаарт, хөрөнгө оруулагч нар орж ирнэ. Иргэдийнхээ талд, татварынхаа суурь баазыг өргөтгөх гэсэн ойлголттой байвал гишүүд дэмжих байх. Харин зөвхөн явцуу эрх ашиг буюу төсвийн орлого тасарна гэвэл дэмжихгүй гэж харж байгаа. Тэгэхээр ер нь цаашдаа ирэх сонгуулиудад ард иргэд маань АН-д итгэл үзүүлэх юм бол энэ байр суурин дээрээ л зогсоно. Төр цомхон байх ёстой. Илүү ухаалаг байх хэрэгтэй. Өнгөрсөн долоо хоногт байнгын хорооны хуралдаан дээр хуулийн хулгай орж ирсэн.
-Тэр нь юу гэсэн үг вэ?
-Миний хувьд хуулийн хулгай гэж харсан. Засгийн газраас Татварын багц хуулийг өргөн барьсан. Нөгөө талд Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028-2029 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төсөл орж ирсэн байгаа. Ингэхдээ төсвийн хүрээний мэдэгдлийг дагуулаад хоёр хууль оруулж ирсэн. Нэг нь Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль, нөгөө нь НӨАТ-ын тухай хууль байгаа юм. Үүгээрээ НӨАТ-ын хуулийн зүйл, заалтыг хүчингүй болгох гэж оролдож байна. Олон гишүүн НӨАТ-ыг бууруулж, өөрийнх нь үзэл баримтлал дээр аваачих хэрэгтэй гэж үздэг. Би ч гэсэн үүнийг дэмждэг. НӨАТ-ын үзэл баримтлал нь далд эдийн засгийг л ил болгох байсан. Харамсалтай нь одоо бол зөвхөн төсөв бүрдүүлдэг татвар болсон. Хоёр хувийг нь чихэр долоолгож байгаа юм шиг иргэддээ өгөөд, найман хувиар нь төсөв бүрдүүлдэг болгож хувиргасан. Ийм болохоор олон гишүүн шахаж шаардаж байгаад НӨАТ-ын тухай хуулийг ноднин жилийн арваннэгдүгээр сарын 14-ний өдөр өөрчлөн найруулж, нэмэлт оруулсан. Иргэн та 0-500 мянган төгрөгийн худалдан авалт хийвэл НӨАТ-ыг 100 хувь, 500 мянгаас нэг сая төгрөг хүртэл бол 50 хувь, нэг саяас дээшээ бол хоёр хувиараа байх шаталсан систем оруулж ирээд баталсан. Энэ оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжих ёстой байсан ч МАН-ынхан багш, эмч нарын цалин нэмэхээр төсөв хүндрэх гээд байна гэсээр байгаад аравдугаар сарын 1 хүртэл хойшлуулсан. Гэтэл энэ зүйл заалтыг хүчингүй болгохоор оруулж ирээд хэлэлцэх эсэхийг нь байнгын хороон дээр дэмжчихлээ. Би мянга орилоод нэмэр болсонгүй. Баталсан хуулиа мөрдөгдөж эхлээгүй байхад хүчингүй болгодог засаг төр гэж байж болохгүй. Иргэдээ бодмоор байна. НӨАТ-ын буцаан олголтыг нь бодитоор буцаан олгоод иргэдийнхээ орлогыг дэмжмээр байгаа юм. Иргэд орлоготой байвал худалдан авалт сайжирч, бизнесүүд тэлж, эргээд татварын бааз суурь нэмэгдэнэ. Гэтэл одоо иргэдийнхээ халаасыг сэгсэрсээр байтал тэд маань татвар төлөх боломжгүй болж байна. Одоо хамгийн ашигтай нь төр дагасан компаниуд л байгаа. Мөнчгөрөөрөө бизнес явуулж байгаа хүмүүстээ зориулсан бодлого алга. Ер нь бол эдийн засгийн нөхцөл байдал их хүндэрч байгаа шүү. Манай Статистикийн үндэсний хороо зэрэг газрууд тоогоо зөв гаргаж чадахаа байсан. Өнөөдөр инфляцийг 10.1 хувь гэж яриад байгаа. Яг дэлгүүр, зах, худалдааны төв, лангуунуудаар яваад үз. Инфляци бүр 10-аас дээшээ гараад явчихсан. Н.Учралыг залуу хүн Ерөнхий сайд болоход би дэмжиж байсан. Харамсалтай нь томилгоонууд нь үнэхээр таалагдаагүй.
-Тухайлбал, ямар томилгоонууд таалагдахгүй байна вэ?
-Ашиг сонирхлын зөрчилтэй олон сайд томилсон. Эдийн засаг хөгжлийн сайд нь Сэлэнгээр дүүрэн махны чиглэлийн үхэр үржүүлдэг хэрнээ өнөөдөр махны үнэ бидэнд хамаагүй гээд яриад сууж байна. Хамаагүй болгох юм бол эцсийн дүндээ түүний үхрийн махыг иргэд үнэтэй авбал тэр хүн л ашигтай ажиллана. Бүхэл бүтэн эмийн том компанитай хүн Эрүүл мэндийн сайд болчихсон. Мөн нэг сайд нь өөрийн хэвлэлийн компаниараа дамжуулан төрийн тендер бүрийг авдаг гээд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр яваад л байна. Мөн хувьдаа вагонтой мөртлөө Зам тээврийн сайдаар ажиллаж байгаа хүн ч байгаа. Ашиг сонирхлын тухай хууль чинь уг нь энэ бүхнээс л сэргийлэх учиртай. Даанч энэ бүхэн ямар ч хамаагүй байна. Уг нь ажил хийлгэе гэвэл олон залуучууд байгаа.
-Шинээр томилогдсон Засгийн газрыг хэр ажиллаж байна гэж харж байгаа вэ. Явж байсан мега төслүүдээ зогсоосонд шүүмжлэлтэй хандах хүн олон байх шиг байна?
-Би бол МАН-ынхныг засаглаж чадахгүй байна гэж харж байгаа. Зөвхөн хувийнхаа эрх ашиг, бүлэглэлүүдийн эрх ашгийн төлөө ажиллаж байна. Эрх ашгийнхаа эрэмбийг зөв тавьж чадахгүй байгаа. Намаа бүтэн байлгая, бүлэглэлүүдийн эрх ашгийг хангая, улс орон хамаагүй гэсэн л томилгоонууд хийсэн. Ийм байвал улс орон хөгжихгүй. Тиймээс одоо АН хатуу байр сууриа илэрхийлж, сөрөг хүчнийхээ ажлыг хийх хэрэгтэй. Ард иргэдийнхээ талд зогсох ёстой. Заримдаа бид хэдийг чинь ганцхан сонгогдчихоод юу гээд байгаа юм гээд загнаад байна шүү дээ. Хэлэхээр ад болно. Хэлэхгүй байя гэхээр ингээд буруу замаар яваад байна. Цаашдаа АН, 200 мянган гишүүн дэмжигчид, ардчилалд хайртай монголчууд үүний эсрэг тэмцэх ёстой гэж харж байгаа. Хүчтэй дуу хоолой гаргаж тэмцэхгүй бол энэ хүмүүс чинь толгой дээр гараад суучихлаа. Бүлэглэлээрээ асуудал шийддэг, хэн нэгний эрх ашгийг хөнддөг, УИХ дээр шийдвэр гаргуулах гэж дайрдаг. Цаашдаа хүн засаглах уу, хууль засаглах уу гэдэг зүйл рүү явах гээд байна.
 
Т.ДАРХАНХӨВСГӨЛ
ӨДРИЙН СОНИН
]]> zulaa Tue, 19 May 2026 11:49:06 +0800 Ажлын байрны бэлгийн дарамтад төрийн албан хаагчид илүү өртдөг http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19399 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19399
“Жоомоо алах гээд байшингаа шатаав даа. Байгууллагын нэр хүнд бодсонгүй” 
 
Кейс-1
 
“2024 оны хоёрдугаар сард Б.Эрдэнэтулга нь ШЕЗ-д Гүйцэтгэх нарийн бичгийн даргаар томилогдсон. /ЕТГ-т ахлах референт хийж байсан. Өмнө нь мөрдөгч байсан/. Манай чиг үүргийг мэдэхгүй учир “Ажлаа тайлбарлаж өгөөрэй” гэсэн. Тэгээд шөнө оройн цагаар мессеж бичдэг болж, шөнийн 01:00 цагт хүртэл бичнэ. Нэг удаа Турк руу томилолтоор явахаар болоход “Надтай ойр яваарай” гэсэн. Үүнийгээ уулзах таарах бүртээ сануулан биед хүрэх жишээний байсан.
 
Орон тоо дутуу, ажил их байсан учраас төлөвлөгөөний ажлуудаа шахаад хоёр ажилтантайгаа хамт ажиллаж байтал Б.Эрдэнэтулга согтуу орж ирээд үс гэзэг оролдож “Гараад ир” гэж дуудсан. Очтол “Турк явахаа мэдэж байгаа биз дээ, ойр явна шүү” гэхээр нь "Яагаад үүнийг ахин дахин сануулаад байгаа юм бэ" гэтэл уурласан.
 
Тэр шөнө нь би унтаж чадаагүй дарамттай байсан учраас өглөө нь ирээд “Таны эдгээр үйлдлүүд ажлын байрны бэлгийн дарамт шиг ойлгогдож байна” гэж viber-аар нь бичсэн. Энэ цагаас хойш дарамт эхэлсэн. Ажилтнуудын дэргэд “Чамайг зайлуулна, их зантай хүүхэн өөрийгөө юу гээд бодсон юм бэ” гэх мэтээр орилж хашгичдаг байсан. Ингээд байхаар байгууллагын ажилчид надаас зайгаа барьж, харьяалах ажилтнууд миний үүрэг даалгаврыг биелүүлэхээ больсон. Улмаар аравдугаар сард бүтэц хийхдээ албан тушаал бууруулсан. 2025 оны нэгдүгээр сарын сүүлд цалингийн задаргаа и-мэйлээр ирэхэд албан тушаал буурснаа албан ёсоор мэдсэн. Ажиллах нөхцөл хүнд байсан тул ХЭҮК-т “Ажлын байрны бэлгийн дарамтаас үүдэлтэй дарамт шахалт үзүүлээд байна” гэж 2025 зургаадугаар сарын 2-нд хандсан. ХЭҮК есдүгээр сарын 2-нд шалгалтаар ирсэн. Гэвч ХЭҮК миний асуудлыг бүрэн дүгнээгүй.
 
Гишүүн нь дуудаад “Ажлын байрны бэлгийн дарамт үзүүлсэн байж болзошгүй гэж үзэж байгаа. Гэхдээ танай даргын нэр хүнд…” гэхээр нь би “Та юу яриад байна” гэтэл “Чиний чат дэлгэгдвэл эвгүй шүү дээ” гэхээр нь би “Тэр чатнаас яагаад ичих юм хэлснээр чинь авна шүү” гэж хэлээд гарсан. Шийдвэр нь гарна гэсэн хугацаандаа гараагүй. Тэгж байгаад гарсан шийдвэр нь “Ажлын байрны бэлгийн дарамт байхгүй. Найрсаг харилцаа өрнүүлсэн байна” гэж өөрчлөгдсөн байсан.
 
ХЭҮК гурван сарын харилцсан чатыг утаснаас маань нэр дугаартай нь тулгаж үзээд дэлгэцийн бичлэг хийлгүүлж авсан. Энэ чатад шөнө орой бичсэн, “Турк явахдаа ойр яв” гэдэг нь байгаа. Харин гар хөл барих, үс гэзэг оролдоход хамт байсан хоёр ажилтны нэг нь “Тийм зүйл болоогүй” гэсэн бол нөгөө нь “Санахгүй байна” гэж мэдүүлсэн байсан. Бас шинэ жилээр намайг тэврээд “Чи яагаад намайг тоохгүй байгаа юм. Хөгшин гээд тоохгүй байгаа юм уу” гэх үед хажууд байсан ажилтан ХЭҮК-т мэдүүлэг өгөхдөө худлаа ярьсан байсан. Учир нь тэр хүн найзынх нь дүү юм. ХЭҮК-оос хамгаалалт хүсээд хариу байхгүй. Сүнжид даргад аравдугаар сарын 21-нд “Гишүүн чинь амаар хэлснээсээ өөр шаардлага гаргалаа. Мөн миний өгсөн баримт гомдлыг бүрэн дүгнэж шалгасангүй. Ахиад хянуулъя” гэхэд мөн л хариу өгөөгүй. 2025 оны аравдугаар сарын 1-нд байгууллагын ажилтнуудын хурал зарлаж уг хурлаар бүхэлдээ гомдол гаргасан намайг буруутгаж, тухайн үеийн ШЕЗ-ийн дарга, зарим гишүүд /Зүмбэрэллхам/ “Жоомоо алах гээд байшингаа шатаав даа. Байгууллагын нэр хүнд бодсонгүй” гэж анхааруулга өгсөн. Мөн гомдолд дурдсан асуудал тогтоогдоогүй гэж нийт ажилтнуудын хурал дээр мэдэгдсэн билээ. Тогтоогдоод шаардлага ирсэн байхад бүхэл бүтэн байгууллагынхаа ажилтнуудыг өмнөө суулгаад ШЕЗ-ийн гишүүн худал хэлсэн. 
 
ХЭҮК-ын шаардлагыг тэс өөрөөр Шүүхийн захиргааны дээд байгууллага ШЕЗ тайлбарласан нь гэм буруутай үйлдэл биш үү. Тэгэхдээ Зөвлөлийн дарга нь нийт ажилтнуудын хурлаараа “хариуцлагатай байж сураасай” гээд зориуд хоёр хүнд арга хэмжээ авснаа зарласан нь Б.Эрдэнэтулга биш харин Ч.Ханддулам миний бие бас нэг дарга байлаа.
 
Сахилгын шийтгэл оногдуулсан тушаалыг нийт ажилтнуудын дунд нэр зарлаж оноож байв. Ганцаарчилсан хэлбэрээр сануулах сахилгын шийтгэл өмнө өгсөн байснаа түүнийгээ олны өмнө зарласан нь нээлттэй хэлбэрээр сануулах гээд өөр хэлбэрээр дахин шийтгэсэн гэсэн үг. Мөн энэ тушаал нь шүүхэд хандаад хүчингүй болгуулахаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд байхад дахиж тушаал дээрээ арга хэмжээ авахаар мэдэгдэл өгч хариу тайлбар шаардаж байсан. ХЭҮК-ын тухай хуулийн 28 дугаар зүйлийн 28.1, 28.2 дахь хэсэгт зааснаар 30 хоног дотроо арга хэмжээ авсан. Гэхдээ шаардлагын эзэнд биш харин гомдол гаргасан надад арга хэмжээ авсан. Шаардлага 2025 оны есдүгээр сарын 22-нд ирж, харин би аравдугаар сарын 13-нд халагдах тушаалаа авсан юм. 2025 оны аравдугаар сарын 13-нд шинэ шүүгч гишүүд ирэхэд энэ бүх асуудлыг бичиж тавууланд нь өгсөн. 2026 оны хоёрдугаар сарын 12-нд мөн хүний нөөцийг хангах чиг үүргийн хороонд зөвлөлийн даргад хандсан хариу өгөөгүй. Төрийн байгууллага, тэр тусмаа ШЕЗ ийм байж болохгүй. ХЭҮК-ын шаардлагын хариуд ямар хариу гаргасан талаар тухайн үеийн болоод сүүлд томилогдсон ШЕЗ-д хандаж албан бичиг гаргаад хариу аваагүй л явна. Тэгтэл “Хариуцлага тооцох шаардлагагүй” гээд хариултыг хэдийнэ өгчихсөн явжээ. Үнэхээр энэ бурангуй явдал надаар дуусаасай. Надаас өөр хүмүүс ийм шударга бусыг битгий туулаасай гэж хүсч байна.
 
Нийгэмд шударга ёсыг тогтоох шүүгчдийг томилдог, шүүхийн Тамгын газруудаа мэргэжил арга зүйгээр хангадаг хариуцлагатай байгууллага өөрөө ийм байж болох уу” хэмээн хохирогч эмэгтэй ярьсан юм.
 
Ажлын байрны бэлгийн дарамтад өртсөн талаараа “шүгэл үлээсэн” эмэгтэй асуудлаа шийдвэрлүүлэх нь бүү хэл буруутан болчихсон тохиолдлыг дээрх кейс харуулж байна. Энэ мэт зарим хүний хувьд ажлын байр нь эзэмшсэн мэргэжлээрээ ажиллаж, ур чадвараа хөгжүүлэх газар бус, айдас, дарамт мэдэрдэг орчин болж хувирдаг. Тэр дундаа бэлгийн дарамт гэх үл үзэгдэх хэр нь гүн шарх үлдээдэг асуудал олон хүний хувьд сэтгэлийн шаналал, дарамтад өртөх нөхцөл байдал болсоор байна. Иймд энэ удаагийн “Нийгэм-асуудал” буландаа Төрийн захиргааны болон үйлчилгээний албан хаагчийн ажлын байрны бэлгийн дарамттай холбоотой тулгамдсан асуудлыг хөндөж байна.   
 
“Соёлын болон орон нутаг дахь төрийн байгууллагуудтай холбоотой ажлын байрны бэлгийн дарамтын талаарх гомдол түлхүү ирсэн”
 
сонин mn
2025 оны байдлаар төрийн 4330 байгууллагад 213.611 төрийн албан хаагч ажиллаж байна. Төрийн албан хаагчдын хамгийн их буюу 52.7 хувь нь Улаанбаатар хотод, хамгийн бага буюу 0.6 хувь нь Говьсүмбэр аймагт ажиллаж байна. Тэгвэл ХЭҮК-ийн Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх 21 дэх илтгэлд дурдснаар ажилтнуудын 70 орчим хувь ажлын байрны бэлгийн дарамт байгааг хүлээн зөвшөөрсөн, түүнд өртөгчдийн 90 гаруй хувь нь эмэгтэйчүүд, үйлдэгчдийн 70 орчим хувь нь эрэгтэйчүүд байна гэсэн дүн гарчээ.
 
Ажлын байрны бэлгийн дарамтад өртөх тохиолдол, гомдол мэдээллийн талаар ХЭҮК-ийн Гомдол хяналт шалгалтын хэлтсийн дарга Г.Ууганбаяраас тодрууллаа. Тэрээр “ХЭҮК жилд дунджаар 1400 гаруй гомдол мэдээлэл хүлээн авдаг. Үүнээс 17-18 хувь нь хөдөлмөрлөх эрхтэй холбоотой гомдол байдаг.
 
Үүн дотроо ажлын байрны бэлгийн дарамттай холбоотой гомдол жилд дунджаар 10 гаруй ирж байна. 2026 оны эхний улирлын байдлаар таван гомдол мэдээлэл ирсэн. Нийт гомдол мэдээллийн тоотой харьцуулахад маш бага тоо мэт боловч ажлын байрны бэлгийн дарамттай холбоотой гомдол ил байдаг зүйл биш. Зөвхөн хоёр хүний хооронд үйлдэгддэг учраас гуравдагч этгээдэд мэдээлэх, шалгуулахад нэлээд хүндрэлтэй, хүний нэр төр, эмзэг мэдээлэлтэй холбогддог учраас түгээмэл мэдээлээд байх нь хомс байдаг. Тиймээс “Жендэрийн тухай хууль, “Хөдөлмөрийн тухай хууль”, “Төрийн албаны тухай хууль”-аар үүрэг болгож зохицуулснаар урьдчилан сэргийлэх ажлуудыг хийх ёстой. Бэлгийн дарамт гэдэг нь заавал бэлгийн харилцаанд орсон тохиолдлыг хэлэхгүй. Үг хэл, биеийн хэлэмж зэргээрээ тухайн хүнд таагүй сэтгэгдэл төрүүлж байгаа бэлгийн сэдэлтэй үйлдлийг хэлнэ. Ажлын байрны бэлгийн дарамттай холбоотой асуудлыг Зөрчлийн тухай хууль, Жендерийн эрх тэгш байдлыг тухай хуулиар зохицуулдаг. Ажлын байрны бэлгийн дарамттай холбоотой асуудлыг хөдөлмөрийн хяналтын усын байцаагч, цагдаагийн байгууллага, ХЭҮК, байгууллагын дотоод хяналт ёс зүйн дэд хороо зэрэг энэ төрлийн асуудлыг хянан, шийдвэрлэх чиг үүрэг бүхий олон байгууллага бий. Тиймээс манай дээр ирж байгаа гомдлын тоог энэ төрлийн зөрчлийн үзүүлэлт гэж харах нь өрөөсгөл юм” гэлээ. Сүүлийн 3-4 жилд ХЭҮК-д ирсэн гомдол мэдээлэлд ихэвчлэн төрийн албан хаагчид ажлын байрны бэлгийн дарамтад өртөж байгаа гомдол ирж байгаа аж. Үүн дотроо соёлын болон орон нутаг дахь төрийн захиргаа, үйлчилгээний байгууллагуудтай холбоотой энэ төрлийн гомдол түлхүү ирж байгаа юм.
 
Тодруулбал, Соёлын салбар буюу театр урлагийн байгууллагуудад “Удирдах албан тушаалтнууд гүйцэтгэх албан тушаалтнууддаа ажлын байрны бэлгийн дарамт үзүүлж байна” гэх гомдол мэдээлэл ХЭҮК-д түлхүү ирдэг байна. 
 
Энэ хүрээнд ХЭҮК-оос удирдамжийн дагуу театр, урлагийн байгууллагуудад хяналт шалгалт хийж, зөвлөмж шаардлагыг Соёлын сайдад хүргүүлжээ. Сүүлийн 10 жилд ХЭҮК-д ажлын байрны бэлгийн дарамттай холбоотой 74 гомдол ирсний ердөө нэг тохиолдол нь эрэгтэй, 73 нь эмэгтэй хүн бэлгийн дарамтад өртсөн тухай гомдол байжээ. Энэ нь дээрх асуудлын талаар хүн бүр ил тод мэдээлж чаддаггүйн дээр эмэгтэйчүүд гол хохирогч нь болдогтой холбоотой юм. Монголын эмэгтэйчүүдийн сангаас 2016 онд хийсэн цахим судалгаагаар ажлын байран дахь бэлгийн дарамтад өртсөн хохирогчдын 97.5 хувийг эмэгтэйчүүд, 2.5 хувийг эрэгтэйчүүд эзэлжээ. Мөн ажлын байран дахь бэлгийн дарамт үйлдэгчдийн 97.5 хувь нь эрэгтэйчүүд, 87.4 хувь нь дээд боловсролтой, 69.2 хувь нь удирдах албан тушаалтнууд байна гэжээ.
 
Ажлын байрны бэлгийн дарамт гэж юуг хэлэх талаар мэддэггүй…
 
Кейс-2
 
“Манай хэлтсийн дарга нурууг минь илэх, “Чиний талд шүү, “Янз бүрийн асуудал гарвал хэлээрэй”, “Ажил хүнд байвал сольж өгөх” гэх мэтээр бэлгийн дарамтын сэдэлтэй үйлдлүүд үзүүлж эхэлсэн. Саналыг нь зөвшөөрөхгүй болохоор “Чам дээр ирээд гацна гэж байхгүй шүү” гэж утсаар ярьж, мессеж бичдэг.
 
Нэг удаа даргыг дуудахад би хамт ажилладаг найз эмэгтэйдээ бүх үнэнийг хэлээд дагуулаад очсон бөгөөд дараа нь тэр эмэгтэйг ажлаас халсан. Түүнээс хойш дарга надад “Энэ галзуу солиотой эмэгтэй намайг гүтгэсэн” гэдэг нэр зүүж, ажлаа хийх нөхцөлгүй болгож, хамт олонд намайг буруугаар ойлгуулсан.
 
Намайг манай ажлынхан сонин харцаар харж, буруутгасан тул даргаас ирсэн мессежийг үзүүлэхээс өөр аргагүй байдалд хүргэсэн. ...дугаарын утаснаас "...даргатайгаа хэзээ уулзах юм, санаа зоволтгүй, бид нас биед хүрсэн эр, эм хүмүүс. Би чамаас хайр халамж хүсэж байна. Чи сэтгэл гаргавал би чадах бүхнээ хийнэ. Би чамайг маш их хүсдэг, ойлгооч муу даргыгаа. Чи даргатайгаа хэзээ уулзах юм. Чамайг дөрвөн жил хүлээж байна. Би чамд татагдаж байна. Ганц удаа тэгэх үү, ахиж чамайг зовоохгүй...Чи халагдсан, муу новш, ямар ч сэтгэл байхгүй чи муу баас би чамайг ажилд авдаг буруудсан байна. Ямар ч байсан ажлаа ол, чамайг ажиллуулахгүй..." гэх зэргээр 48 мессежийг дарга надад удаа дараа илгээж улмаар орон тоог цомхотгох үндэслэлээр ажлаас халсан” гэж хохирогч эмэгтэй ярьсан юм.
 
Дээрх тохиолдол дээр ажилтандаа үг хэл, биеийн хэлэмжээр бэлгийн дарамт үзүүлсэн нь харагдаж байна. Гэтэл зарим хүмүүс дээрхтэй төстэй үйлдлийг бэлгийн дарамт гэж мэдэхгүй байгаа нь ажлын байрны бэлгийн дарамт үйлдэгдэх, цаашид даамжрах шалтгааныг бий болгож байна.
 
Хүмүүс ихэвчлэн хэт ноцтой, ил тод үйлдлийг бэлгийн дарамт гэж ойлгох нь бий. Гэтэл бодит байдал дээр +21 онигоо, наргиа зэргээс эхэлдэг байна. Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах тухай хуулийн дөрөвдүгээр зүйлийн 4.1.7-д бэлгийн дарамтын үйлдлүүдийн талаар тодорхой заасан байдаг.
 
“Ахимаг насны төрийн албан хаагчдын дунд бэлгийн дарамтын талаарх ойлголт тааруу хэвээр байна” 
 
сонин mn
ХЭҮК-ын 2021 оны судалгаанд оролцсон гурван төрийн захиргааны албан хаагч тутмын нэг нь бэлгийн агуулгатай асуулт тавих, хошигнол, онигоо ярих, дуу авиа гаргахыг, дөрвөн хүний нэг нь өмссөн хувцас, биеийн хэлбэр, галбир, бэлгийн ажил эсвэл чадавхын тухай дүрслэн ярихыг, таван хүний нэг нь хүсээгүй байхад нь удаа дараа болзоонд урих, гэр, машин, өрөөнд урих, дуудах бэлэг өгөх, халамжлахыг, таван хүний нэг нь таагүй санагдуулахаар хэт удаанаар ширтэхийг бэлгийн дарамт биш гэж хариулжээ. Харин 2022 оны судалгааны дүнгээр бэлгийн дарамт бүхий үйлдлүүдийг биш гэж үзэх үзүүлэлт бага зэрэг буюу 0.2-1.1 хувиар буурсан хэдий ч бэлгийн дарамтын зарим үйлдэл, хэлбэрүүдийг таниулах цаашлаад эмэгтэй төрийн захиргааны албан хаагчид хувийн орон зайгаа хамгаалах зэргээр урьдчилан сэргийлэх мэдлэг хэрэгцээтэй байсаар байгааг харуулж байна. 
 
2021, 2022 оны судалгааны дүнг насны бүлгээр шинжлэхэд 50-иас дээш насны төрийн захиргааны албан хаагчдын хувьд бэлгийн агуулгатай асуулт тавих, хошигнол, онигоо ярих, дуу авиа гаргах (32.9 хувь, 35 хувь), өмссөн хувцас, биеийн хэлбэр, галбир, бэлгийн ажил, согог, эсвэл чадавхын тухай дүрслэн ярих (32.9 хувь, 28.2) хувь, бэлгийн санаархал бүхий эсвэл бэлгийн харилцаанд орох тухай захидал, мессеж илгээх (18.2 хувь, 13.2 хувь), бие махбодод нь хүрэх, ойртох, наалдах (29.3 хувь, 16.7 хувь), таагүй санагдахаар хэт удаанаар ширтэх (27.4 хувь, 26.7 хувь) зэрэг үйлдлүүдийг ажлын байрны бэлгийн дарамт гэж үзээгүй. Үүнээс харахад бэлгийн дарамтын зарим үйлдлүүдийг таних мэдлэг хандлага өмнөх онтой харьцуулахад харьцангуй дээшилсэн ч ахимаг насны төрийн захиргааны албан хаагчдын дунд бэлгийн дарамтыг таних, бэлгийн дарамтын талаарх ойлголт тааруу хэвээр байна гэж ХЭҮК-ийн тайланд дурджээ. 
 
Харин 30 хүртэлх насны төрийн захиргааны албан хаагчид өмссөн хувцас, биеийн хэлбэр, галбир, бэлгийн ажил, согог, эсвэл чадавхын тухай дүрслэн ярих (2021 онд 28.8 хувь, 2022 онд 26 хувь), бэлгийн дур сонирхлоо далдуур сануулсан зураг, шог зураг, хөдөлгөөн үзүүлэх (2021 онд 19.5 хувь, 2022 онд 17 хувь), бэлгийн агуулга бүхий эд зүйлс, зураг, бичлэг үзүүлэх (2021 онд 20.7 хувь, 2022 онд 17.1 хувь) зэрэг үйлдлийг ажлын байрны бэлгийн дарамт мөн хэмээн үзэхгүй байгаа юм. Харамсалтай нь олон хүн энэ талаар дуугарч чаддаггүй. Учир нь тэднийг буруутгах вий, ажил нь эрсдэлд орох вий, хамт олон нь үл ойшоох вий гэсэн айдас байдаг. “Чи хэт эмзэг байна”, “Тэр угаасаа тийм хүн”, “Тоглосон юм биш үү” гэх мэт үгс асуудлыг улам гүнзгийрүүлэх шалтгаан болдог байна. Үнэндээ хохирогч дуугүй байх тусам дарамтлагч улам зоригждог.
 
2021 онд 92 эмэгтэй, 2022 онд 82 эмэгтэй “хүчиндүүлэх” үйлдлийн хохирогч болсноо илэрхийлжээ
 
Ажлын байрны бэлгийн дарамт нь эрхшээлдээ оруулах тактик, тэвчишгүй орчин, айдас бий болгох байдлаар илэрдэг байна. Энэ төрлийн гэмт хэргийн байгууллагад нөлөөлөх хор уршиг нь байнгын харилцагч, үйлчлүүлэгчээ алдах, байгууллагын хөдөлмөрийн бүтээмж буурах, ажилтнууд айдас түгшүүрт автаж чадварлаг ажилтнууд ажлаасаа гарах.
 
Мөн хүний нөөцийн хувьд бэрхшээл тулгарч дахин боловсон хүчин сургах зардал гарна. Байгууллагын нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлж, хамт олны харилцаа таагүй болдог талаар ХЭҮК-ийн илтгэлд дурджээ.
 
Харин албан хаагчид учрах үр дагавар, хор уршгийн хувьд сэтгэл санааны дарамтад орж, айх, өөртөө итгэх итгэл буурдаг байна. Түүнчлэн ирээдүйн амьдралд нөхөж болзошгүй хохирол учруулах, БЗДХ авах эрсдэл үүсдэг аж. Хүсээгүй жирэмслэлт зэрэг нөхөн үржихүйн эрүүл мэндэд сөрөг үр дагаврыг авчирдаг. Ажлын бүтээмж буурах, ажлаасаа гарах, үндэслэлгүй ажлаас халагдах нөхцөл болдог. Хамт олны дунд нэр төр, байр суурьт сөргөөр нөлөөлах, хамт олны дунд нэр хүнд нь унах зэрэг олон сөрөг үр дагаварууд бий болдог байна. Судалгаанд оролцсон төрийн захиргааны албан хаагчид ажлын байрны бэлгийн дарамтад хэр зэрэг өртсөн талаар 2021 онд хийгдсэн судалгааны дүнгээр төрийн захиргааны албан хаагчдын 26.9 хувь буюу дөрөвний нэг (хэлэхийг хүсэхгүй байгааг нийлүүлж тооцвол гуравны нэг) нь бэлгийн дарамтын нэг болон түүнээс дээш төрлийн үйлдэлд өртжээ.
 
Харин зургаан хувь нь энэ тухай хариулахыг хүсэхгүй байгаагаа илэрхийлсэн байна. 2022 онд хийсэн панел судалгааны дүнгээр, 25.2 хувь ажлын байрны бэлгийн дарамтын 12 төрлийн илрэлийн аль нэгт өртсөн, 4.8 хувь хэлэхийг хүсэхгүй гэж хариулсныг өмнөх судалгааны дүнтэй харьцуулахад бага зэрэг (1.7 хувь) буурсан дүн харагдаж байна .
 
2021 онд төрийн захиргааны албан хаагч эмэгтэйчүүдийн 7.9 хувь илэх, үнсэх таалах үйлдэлд өртсөн бол 2022 онд 6.5 хувь нь бэлгийн харилцаанд орохоор завдах, дайрах үйлдэлд өртсөн гэжээ. Мөн 2021 онд 92 эмэгтэй, 2022 онд 82 эмэгтэй “хүчиндүүлэх” үйлдлийн хохирогч болсноо шууд илэрхийлжээ.
 
“Байгууллагууд бэлгийн дарамтыг үл тэвчих орчныг бүрдүүлэх зайлшгүй шаардлагатай байна”
 
Жендэрийн тухай, Төрийн албаны тухай, Хөдөлмөрийн тухай хуульд зааснаар байгууллага бүр “Бэлгийн дарамтаас урьдчилан сэргийлэх ажлыг тогтмол явуулах ёстой” гэсэн үүрэгжүүлсэн заалт байдаг. Гэвч бэлгийн дарамттай холбоотой хүний эрхийн сургалтыг зохион байгуулах хүний нөөц хангалтгүй байдаг байна. Байгууллагууд дээрх чиглэлээр сургалтууд авдаг ч энэ нь бүрэн дүүрэн хүрч чадахгүй байгаа нөхцөл байдал байна. Мөн байгууллагууд дотроо хууль эрх зүйн мэргэжилтэнтэй байдаг тул холбогох хуульд заасны дагуу байгууллагуудын хууль эрх зүй хариуцсан мэргэжилтнүүд тодорхой мэдээллийг хүргэх боломжтой юм.
 
Мөн бэлгийн дарамтад өртсөн то­хиол­долд хэнд, хаана хандахыг байгуул­ла­гууд дотоод журамдаа тодорхой зааж өгөх ёстой байдаг. Гэвч энэ үүрэг нь за­рим байгууллагад төдийлөн сайн хэрэгж­дэггүй учраас хохирогчид хаана, хэнд хандахаа мэдэхгүй байх, энэ тухай мэ­дээ­лэхээсээ айж, ичих тохиолдол байсаар байна. 
 
Иймд ажлын байрны бэлгийн дарамтад өртөхгүй байх, даамжирхаас сэргийлэхийн тулд “хийж байгаа үйлдэл чинь тааламжгүй байна”. “Та болино уу” гэж тухайн хүнд ганцаарчлан мэдэгдэх. Хэрэв нэмэр болохгүй бол цаг хугацаа, нөхцөл байдал, яг ямар тааламжгүй зан үйл байсан, түүнд хэрхэн хариу үзүүлснээ, гэрчүүд байвал нэрсийг нь жагсаан, зураг мессеж, и-мэйл илгээсэн бол хуулбарлан нэгтгээд тэмдэглэх, аюулгүй газар хадгалах. Тухайн хүний дарга эсвэл ажил олгогчид мэдэгдэж, хариуцлага хүлээлгэж, хохирлыг арилгах арга хэмжээ авахыг шаардах. Хэрэв ажил олгогч арга хэмжээ аваагүй бол холбогдох байгууллагуудад хандах ёстойг ХЭҮК-оос зөвлөлөө. Харин байгууллагууд дотоод журамдаа “Ажлын байран дахь бэлгийн дарамтаас урьдчилан сэргийлэх, гарсан гомдлыг барагдуулах хэм хэмжээг” тодорхой тусгах.
 
Ажлын байран дахь бэлгийн дарамтыг танин мэдэх, илрүүлэх, хариу арга хэмжээ авах, урьдчилан сэргийлэх сургалтыг ажил олгогч, удирдах албан тушаалтан, ажилтнуудад тогтмол зохион байгуулж, бэлгийн дарамтыг үл тэвчих орчныг бүрдүүлэх.
 
Ажлын байранд бэлгийн дарамт гарсан тохиолдолд үйлдсэн этгээд хэн байхаас үл шалтгаалан хариуцлага хүлээлгэх, хуулийн байгууллагад мэдээлэх. Ажлын байран дахь бэлгийн дарамтад өртсөн ажилтанд дэмжлэг үзүүлэх, сэтгэл зүйн болон эрүүл мэндийн тусламж авах боломжоор хангах, гомдлыг хянан шийдвэрлэх явцад илэрсэн хувь хүнтэй холбоотой мэдээллийг нууцлах. Мэдээллийн самбарт тухайн чиглэлийн мэдээллийг тогтмол байршуулж, урьдчилан сэргийлэх ажлыг үр дүнтэй зохион байгуулах. Байгууллагын хаалга, ханыг шилэн болгох. Холбогдох төрийн болон төрийн бус байгууллагатай хамтран ажлын байрны бэлгийн дарамтаас урьдчилан сэргийлэх, түүнтэй тэмцэх олон улсын болон үндэсний компанит аянд оролцох, хамтран ажиллах хэрэгтэй байна. Ажлын байрны бэлгийн дарамт зөвхөн нэг хүний асуудал биш. Энэ нь байгууллагын соёлыг харуулж буй толь юм. Хэрэв хэн нэгэн айдастай ажиллаж, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж чадахгүй байвал тухайн хамт олон эрүүл орчныг бүрдүүлээгүйн илэрхийлэл гэдгийг судалгаагаар харуулж байна. Иймд хүн бүр, байгууллага болгон ёс зүйтэй, эрүүл харилцаатай байх нь ажлын байрны бэлгийн дарамт гэх “хар толбо”-ноос ангид байх хамгийн чухал алхам юм. Түүнчлэн холбогдох байгууллагууд болон гэрчүүд хүний эрхийн төлөө тэмцдэг байх нь энэ төрлийн зөрчил даамжрах, хохирогчийг хамгаалах гол хүч болдог гэдгийг кейсүүд харуулж байна.
 
 
Ч.БЯМБАХАЖИД
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
]]> zulaa Tue, 19 May 2026 10:42:58 +0800 Хөлөөр нь алхуулж оруулсан хүүгээ хөгжлийн бэрхшээлтэй болгочхоод байхад Шүүх эмнэлэг үхсэн гэж дүгнэлт гаргажээ http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19379 http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19379
Одоогоос 14 жилийн өмнө буюу 2012 онд Баянхонгор аймгийн иргэн Мөнхдаваагийнх голомт залгах хүүтэй болж, ээж аавынхаа эрдэнэ, эрхэм хүмүүн хэмээн бэлгэшээн Эрхэмбаяр гэж нэрлэж байжээ. Тэд хүүгээ эрүүл, саруул өсгөж бойжуулан долоон настайд сургуульд элсүүлжээ. Гэвч эрдэм сурахаар сургуульдаа явсан хүү нь гэдэс, толгой өвдөөд байна гэсээр гэртээ ирсэн тэр өдрөөс хойш тэдний амьдралын хар бараан өдрүүд эхэлсэн байна.
Энэ талаар хүүгийн аав Мөнхдаваа “Хүү минь үсэглэлийн баярынхаа маргааш сургуулиасаа толгой, гэдэс өвдөөд байна гэсээр ирсэн. Сумын эмчид үзүүлэхэд хоолой нь өвдөж, ханиад хүрсэн юм шиг байна гэсэн. Гэвч өвдөлт нь улам нэмэгдсэн. Тиймээс маргааш нь дахин эмчид үзүүлэхэд Баянхонгор аймгийн Нэгдсэн эмнэлэгт үзүүлэхийг зөвлөсөн. Эмчийн зөвлөмжийн дагуу Баянхонгор аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн мэс заслын тасагт үзүүлэхэд Бат-Очир гэдэг эмч “Олгой биш байна. Хүүхдийн эмчээс зөвлөгөө ав” гэсэн. Хүүхдийн эмч Ганболд “Хэвлийн үрэвсэл байна. Манайд хамааралгүй. Мэс заслын тасагт үзүүл” гэж хэлсэн. Буцаад бид мэс заслын тасагт очиход ээлж солигдож Энхчулуун гэдэг эмч гарч байсан. Цусны шинжилгээ, эход ч харалгүйгээр олгой байх магадлалтай байна гээд мэс засалд оруулахаар болсон. Хагалгааны эхэнд мэдээгүйжүүлэлтийн эмч нугасаар мэдээгүйжүүлэлт хийсэн боловч хүүхэд мэс заслыг мэдрээд байна гэж судсаар дахин мэдээгүйжүүлэлт хийсэн. Энэ үед хүү маань ухаан алдаж, зүрх нь зогсож, Баянхонгор аймгийн Нэгдсэн эмнэлэгт 11 хоног ухаангүй байсан. Тиймээс бид Говь-Алтай аймагт буусан онгоцыг хувиараа түрээслэн Эх нялхаст яаралтайгаар ирсэн. Ингээд 14 хоногийн дараа хүү маань ухаан орж, сэргэсэн. Сэргээд бүх бие нь чангаралтай, ам нь ангайсан, гар хөл татсан буюу саажилттай юм шиг болсон” гэсэн юм.
Хоёр хөлөөр нь алхуулаад мэс заслын өрөө рүү оруулсан хүүгээ хөгжлийн бэрхшээлтэй болчих нь гэж тэд зүүдлээ ч үгүй байсан байх. Гэтэл хүүгийн тархи үхжиж хөгжлийн бэрхшээлтэй болсон байжээ. Тиймээс хуулийн байгууллагад хандаж үнэн мөнийг тогтоолгоход мэдээгүйжүүлэлтийн улмаас тархины эд үхэжсэн гэсэн шийдвэр гарчээ.
Энэ тухай “Сар гаруйн дараа буюу долоодугаар сард цагдаа, прокурор, мэргэжлийн хяналт зэрэг харьяалагдах бүх байгууллагад шалгуулахаар хандсан. Шинжээч эмчийн дүгнэлтэд үрэвсээгүй олгойг авсан байна. Мэдээгүйжүүлэлтийн эмч хоёр өөр мэдээгүйжүүлэлт хийсний улмаас тархи үхэжсэн байна гэсэн дүгнэлт гарсан. Эрүүл мэндийн яамны эмгэг судлалын эмч нар эд эсийг шинжлэхэд мухар олгойн бүтэц хэвийн, эмгэг өөрчлөлт илэрсэнгүй хэмээн үзсэн. Аймгийн мэргэжлийн хяналтаас цусны шинжилгээ авч, эход харалгүйгээр олгойг авсан. Мэдээгүйжүүлэлтийн эмч хүүхдэд нугасаар болон судсаар давхар мэдээгүйжүүлэлт хийсэн байна. Энэхүү тархины үхжил нь эмч нарын хариуцлагагүй үйлдлээс болсон байна гэж үзсэн. Хоёр жил гаран цагдаагийн байгууллагаар шалгуулахад Мөрдөн байцаагч, Хошууч Гансүх шүүхийн үндэсний хүрээлэнгийн долоон эмчийн дүгнэлт гаргуулна гэж материалаа хот руу явуулсан гэсэн. Ингэхдээ хүүхдийг маань материалыг авч эмч нар хүргэж өг гэсэн. Өөрөөр хэлбэл, хотод сурдаг хүүхдээр маань хоёр жил материалаа зөөлгөж, эмч нарт хүргүүлчхээд 2021 оны гуравдугаар сард дахин нөгөө долоон эмчийн материал дутуу гэх болсон.
Ингээд Шүүхийн үндэсний хүрээлэнгийн долоон эмчийн дүгнэлтийг дахин гаргуулах ёстой болж байгаа юм. Дээрх долоон эмч буюу Шүүх шинжилгээний Цагдаагийн хошууч Ганболд, Амартүвшин, Отгонбаяр, Ганбат, Энхжаргал, Бямбасүрэн гэх долоон эмчийн анхны дүгнэлтэд Мөнхдаваагийн Эрхэмбаярын нас барсан шалтгаан нь үрэвсэлттэй, улайлттай олгой авснаас болсон гэж үзсэн. Амьд хүүхдийг минь үхсэн болгож дүгнэлт гаргуулж ирсэн. Дараагийн дүгнэлт буюу дээрх нэр бүхий долоон эмч нь “Асуудлыг тогтоохоор шүүх эмнэлгийн нэмэлт шинжилгээ хийв” гэсэн дүгнэлт хийсэн байсан. Ингэхдээ найман настай Эрхэмбаярын үрэвсэлтэй, улайлттай олгойг авсан нь зөв байна. Талийгаач Мөнхдаваагийн Эрхэмбаяр найман настай, эрэгтэй, нас барсан шалгааныг болон бусад асуудлыг тогтоохоор шүүх эмнэлгийн нэмэлт шинжилгээг хийв гэсэн хариу ирсэн.
Баянхонгор аймгийн цагдаа, прокурор гурван жил гаруй энэ хэргийг шалгаж, материалаа унаанд дайж, хүүхдээр минь дамжуулчхаад эцэст нь хүүг минь үхсэн болгож дүгнэсэн. Эцэст нь 6-7 удаа шүүх хурал болсон ч энэ зөрүүтэй дүгнэлтийнхээ алийг нь зөв эсэхийг ч мэдэхгүй, шийдэж чадахгүй байсаар 2023 онд сүүлийн шүүх хурал болсон. Шүүхийн тогтоол унтуулгын эмч буюу мэдээгүйжүүлэлтийн эмчийг буруутайд тооцов гэсэн боловч өршөөлд хамрагдаж байгаа гэсэн утга бүхий мэдэгдэл ирүүлсэн. Үүнд нь “Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 5.1 дүгээр заалтыг баримтлан шүүгдэгч Алтанзаяад холбогдох эрүүгийн хуулийн 15.1 дүгээр зүйлд заасны дагуу эрүүгийн хэргийг өршөөн хэрэгсэхгүй болгов" гэсэн. Хариуцах эзэнгүй ийм шийдвэрийг гаргасан. Шүүхийн тогтоол нь эмчилгээний явцад гарсан зардлыг гаргуулж болно гэсэн байсан. Өмнөх зардлуудыг 2023 онд гарсан шүүхийн тогтоолд гаргуулахаар гарсныг төлсөн. 2023 оноос хойш эмчилгээ хийлгэсэн зардлыг Нэгдсэн эмнэлгээс иргэний шүүхээр нэхэмжлэл  гаргаж 2023-2024 онд 3.5 сая төгрөгийг олгуулахаар болсон байдаг. Гэвч Баянхонгор аймгийн Нэгдсэн эмнэлгээс 200-500 мянган төгрөгөөр цувуулсаар өнгөрсөн жил дуусгасан. Өнгөрсөн жил 2.6 сая төгрөгийн эмчилгээг бид хувийн эмнэлэгт хийлгэсэн. Бас иргэний шүүхээр нэхэмжилж, олгуулахаар болсон боловч Нэгдсэн эмнэлгээс нэг ч төгрөг олгогдоогүй байна. Шүүх, хууль бидэнд үйлчилж байгаа байдал ийм л байна.
Эцэст нь бид 100 хувийн асаргаанд байдаг хүүхэдтэй үлдэж, шүүх эмнэлэг нь үхсэн гэж тодорхойлж, буруутай этгээд нь өршөөгдөөд л үлдэж байна.
Өнөөдөр миний хүү залгиж, зажилж, ч чадахгүй байдалтай байна. Төрийн эмнэлэг, шүүх нь иргэдэд ингэж үйлчилж байна гэж Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүд, холбогдох яамдын сайд нарт хандахад хэн ч тоохгүй байна. Тухайлбал, бид 2022 оноос хойш Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, Эрүүл мэндийн сайд, Гэр бүл хөгжлийн яам зэрэгт хандсан ч хэн ч бидэнд хариу өгөөгүй. Ерөнхий сайд Н.Учрал Баянхонгор аймагт ирэхэд Хуульзүйн сайд, Эрүүл мэндийн сайд, холбогдох Засгийн газрын гишүүдэд учир байдлаа танилцуулсан. Гэвч хэн ч тоохгүй байна лээ. Тиймээс бид хүүхдийг минь хөл дээр минь босгож өгөхийг шаардаж байна.  Шинжээч эмч нарын зөрүүтэй дүгнэлт, хохироосон эмч, цагдаа нарт гомдолтой байна” гэсэн юм.
Эрүүл саруул, гүйж явсан хүүгээ эмчлүүлэх гэж ороод хөгжлийн бэрхшээлтэй болгож, дээрээс нь хууль шүүх нь үхсэн хэмээн дүгнэлт үйлдсэн энэ хариуцлагагүй үйлдэлд хэн хариуцлага хүлээх вэ. Ардад ээлгүй, танил талдаа үйлчилдэг тогтолцоог өөрчлөх шаардлага үүссэнийг дээрх иргэдийн ярианаас харж болохоор байна.
 
Бямбагэрэлийн БАЯРЖАВХЛАН
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
2026 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 14. ПҮРЭВ ГАРАГ. № 92 (7834)
]]> zulaa Mon, 18 May 2026 15:21:19 +0800