<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
<channel>
<title>Архангай - Nutag.mn</title>
<link>http://beta.nutag.mn/</link>
<language>ru</language>
<description>Архангай - Nutag.mn</description>
<generator>DataLife Engine</generator><item>
<title>Хөвсгөл аймгийн сурагчид нэгнээ зодож, гэмтээсэн хэрэг гарчээ</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19437</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19437</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1780050136_9fa7d0227d64b8b8d6f14023cfa5f12b.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1780050136_9fa7d0227d64b8b8d6f14023cfa5f12b.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Хөвсгөл аймгийн Мөрөн сумын Ерөнхий боловсролын“Эрдмийн далай” сургуулийн ахлах ангийн сурагчид нэгнийгээ зодож, биед нь бэртэл гэмтэл учруулсан хэрэг гарчээ. Тодруулбал, тус хэрэг энэ оны тавдугаар сарын 19-ний өдөр бүртгэгдсэн бөгөөд хэрэгт холбогдсон болон хохирсон сурагчид нь тус сургуулийн төгсөх 12 дугаар ангийн эрэгтэй хүүхдүүд байжээ. Уг хэргийн талаар Цагдаагийн Ерөнхий газраас тодруулахад, "Цагдаагийн байгууллагад тухайн асуудлын талаарх дуудлага, мэдээлэл бүртгэгдсэн нь үнэн. Одоогийн байдлаар хэргийг Хөвсгөл аймаг дахь Цагдаагийн газар үргэлжлүүлэн шалгаж, мөрдөн байцаах ажиллагааг явуулж байна" гэлээ.</div><div style="text-align:justify;">Тус сургуулийн сурагчдын дунд ямар шалтгааны улмаас маргаан үүссэн болон хохирогчийн биеийн байдлыг хуулийн байгууллагаас нарийвчлан тогтоохоор ажиллаж байна. Мөн хүүхдийн хүмүүжил, төлөвшил, сэтгэл зүй болон аюулгүй байдлыг хамгаалахад сургуулийн удирдлагууд, хүүхэд хамгааллын баг, багш сурган хүмүүжүүлэгчид болон эцэг эхчүүдийг нэгдэж, хамтран ажиллахыг цагдаагийн байгууллагаас уриалж байна.</div>]]></description>
<category><![CDATA[Онцлох / Онлох]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Fri, 29 May 2026 18:21:23 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Зөвшөөрөлтэй сугалаа хэмээн иргэдийг төөрөгдүүлж, залилж байсан 17 этгээдийг баривчилжээ</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19436</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19436</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><b><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779865629_5cb71325c5e0ed46a65d86f51c373bff.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779865629_5cb71325c5e0ed46a65d86f51c373bff.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Цагдаагийн ерөнхий газрын Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх газраас “гадаад улсын цахим залилах гэмт хэрэг үйлддэг үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт бүлэглэлд Монгол Улсын иргэд элсэж, тухайн бүлгийн аргачлал, заавраар фейсбүүк орчинд хуурамч хаяг нээн “Хусдаг сугалаа”, “Алт, үнэт эдлэлийн сугалаа”, “Үнэт болон уурхайн чулуу”-ны азтан шалгаруулах шууд бичлэг ашиглан залилах гэмт хэргийг үйлддэг 17 этгээдийг баривчиллаа.</b></div><div style="text-align:justify;"><b><img alt="" src="https://dorgio.mn//uploads/2026/05/56529e440c79a1d92f487b7004425215.jpg" class="fr-fic fr-dii"></b></div><div style="text-align:justify;">Тухайн этгээдүүд нь иргэдийн итгэлийг олох, хууль бус үйл ажиллагаагаа нуун далдлах зорилгоор Хаан банкны аппликейшныг хуурамчаар зохиож Сангийн яамны тусгай зөвшөөрөлтэй үйл ажиллагаа явуулж байгаа, хонжворын мөнгөн дүнг шууд шилжүүлж байгаа зэргээр зохиомол нөхцөл байдлыг зориудаар бий болгон залилах гэмт хэргийг Монгол Улсын хилийн гаднаас үйлдсэн болохыг тогтоосон. Мөрдөн шалгах ажиллагааг Нийслэлийн Чингэлтэй дүүргийн прокурорын газрын хяналтад явуулж, хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудад үндэслэн Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.3, 20.3 дугаар зүйлийн дагуу эрүүгийн хэрэг үүсгэн яллагдагчаар татаж, цагдан хорих, хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг аваад байна.</div><div style="text-align:justify;"><img alt="" src="https://dorgio.mn//uploads/2026/05/d6267725dacac71393dc800b8a0ebb5f.jpg" class="fr-fic fr-dii"></div><div style="text-align:justify;">Энэ төрлийн гэмт хэрэг нь Монгол Улсад 2025 оны 07 дугаар сараас бүртгэгдэж эхэлсэн бөгөөд мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад тухайн этгээдүүд нь 1742 иргэнд 5.2 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан болох нь урьдчилсан байдлаар тогтоогдсон. Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад тухайн гэмт бүлэглэлд хамаарах Монгол Улсын 12 иргэн гадаад улсад байрлан энэ төрлийн гэмт хэргийг дахин үйлдэхээр бэлтгэж байгааг тогтоон, хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг үндэслэн эрүүгийн хэрэг үүсгэн яллагдагчаар татаж, Интерполын "Улаан булант зар" мэдээгээр эрэн сурвалжлан албадан ирүүлэхээр Цагдаагийн байгууллагаас холбогдох ажиллагааг Прокурорын байгууллагатай хамтран шуурхай хэрэгжүүлж байна.</div><div style="text-align:justify;"> </div><div style="text-align:justify;"><img alt="" src="https://dorgio.mn//uploads/2026/05/402ec9a4d87e614284d8c1ca7b42fc34.jpg" class="fr-fic fr-dii"></div>]]></description>
<category><![CDATA[Архангай]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Wed, 27 May 2026 15:06:11 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Их хэмжээний хахууль авсан хэргүүдийг шүүхээр шийдвэрлүүллээ</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19435</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19435</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779865612_shugeluleegch-mn-img-17791644193.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779865612_shugeluleegch-mn-img-17791644193.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Энэхүү мэдээлэл нь иргэдийг гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх, иргэд, олон нийтэд Эрүүгийн хуульд заасан гэмт хэргийн талаарх ойлголт, хэргийн шийдвэрлэлтийг ойлгомжтой байдлаар мэдээлэх зорилготой.</div><div style="text-align:justify;">Прокурорын байгууллагаас 2026 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдрийн байдлаар Эрүүгийн хуулийн 22 дугаар бүлэгт заасан Авлигын гэмт хэрэгт яллагдагчаар татагдсан 263 хүнд холбогдох 114 хэрэгт яллах дүгнэлт үйлдэж, шүүхэд шилжүүлсэн байна.</div><div style="text-align:justify;">Нийслэл болон Төв, Архангай аймгийн прокурорын газраас өнгөрсөн 7 хоногт буюу 2026 оны 5 дугаар сарын 18-ны өдрөөс 22-ны өдрүүдэд хахууль авах, хахууль өгөх, эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан, үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн гэмт хэрэгт буруутгагдсан 18 хүнд холбогдох 4 хэргийг анхан шатны шүүхээр хянан шийдвэрлүүлж, шүүхээс 17 хүнийг авлигын гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, хуульд заасан эрүүгийн хариуцлага оногдуулсан байна.</div><div style="text-align:justify;">Шүүхээр шийдвэрлүүлсэн хэргийг тоймлон хүргэж байна.</div><div style="text-align:justify;"><b>Hийслэлийн прокурорын газраас:</b></div><div style="text-align:justify;">-Б.Б нь нийтийн албан тушаалтан буюу ... дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын хяналт, шалгалтын тасгийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр ажиллаж байхдаа, Н.Х-тай бүлэглэн, “С...” ХХК, “Ш...” ХХК, “Б...” ХХК-д татварын хяналт шалгалт хийх явцдаа албаны чиг үүргээ хэрэгжүүлсний хариуд бусдаас нийт 70,6 сая төгрөгийн хахууль авсан,</div><div style="text-align:justify;">-Х.Т нь нийтийн албан тушаалтан буюу “Гааль, татвар, санхүүгийн мэдээллийн технологийн төв” улсын үйлдвэрийн газрын Систем төлөвлөлтийн албанд мэргэжилтнээр ажиллаж байхдаа Татварын ерөнхий газрын Татвар төлөгчтэй харилцах газрын улсын байцаагч Н.Ж-ийн гуйлтаар татварын цахим системээс мэдээлэл устгасны хариуд бусдаас нийт 117,9 сая төгрөгийн хахууль авсан;</div><div style="text-align:justify;">-Н.Х, Ш.Л, Н.Ж нар нь бүлэглэн, “...татварын цахим системээс мэдээлэл устгуулж” давуу байдал олж авах зорилгоор “Гааль, татвар, санхүүгийн мэдээллийн технологийн төв” улсын үйлдвэрийн газрын Систем төлөвлөлтийн албаны мэргэжилтэн Х.Т-д нийт 117,9 сая төгрөгийн хахууль өгсөн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 22.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг (Нийтийн албан тушаалтан хахууль авах), мөн хуулийн 22.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг (Хахууль өгөх)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэн хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн.</div><blockquote><div style="text-align:justify;">Шүүхээс Б.Б-г “нийтийн албан тушаалтан хахууль авах”, “нийтийн албан тушаалтан хахууль өгөх” гэсэн хоёр гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, ялыг нэмж нэгтгэн нийтийн албанд томилогдох эрхийг 8 жилийн хугацаагаар хасаж, 50 сая төгрөгөөр торгох ял,</div><div style="text-align:justify;">-Н.Х-г “нийтийн албан тушаалтан хахууль авах”, “нийтийн албан тушаалтан хахууль өгөх”  гэсэн хоёр гэмт хэрэгт үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, ялыг нэмж нэгтгэн нийтийн албанд томилогдох эрхийг 7 жилийн хугацаагаар хасаж, 4 жилийн хугацаагаар хорих ял оногдуулж, нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэх;</div><div style="text-align:justify;">-Х.Т-г “нийтийн албан тушаалтан хахууль авах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд томилогдох эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасаж, 2 жилийн хугацаагаар хорих ял оногдуулж, нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэх, Н.Х-с 60,6 сая төгрөг, Х.Т-с 117,9 сая төгрөг, тус тус гаргуулж улсын орлого болгох, гэмт хэрэг үйлдэхэд оролцсон бусад нэр бүхий хүмүүст торгох ял оногдуулж шийдвэрлэсэн.</div></blockquote><div style="text-align:justify;">- Ж.Г нь нийтийн албан тушаалтан буюу “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Худалдан авах ажиллагааны хэлтсийн орлогч даргаар ажиллаж байхдаа Н.Г-тай бүлэглэн холбогдох хууль тогтоомжийг зөрчиж, албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж,“Б... ” ХХК-ийг тендерт шалгаруулах ашиг сонирхлын үүднээс тус компанийн захирал БНХАУ-ын иргэн ZH-аас 2018-2019 онд нийт 205 сая төгрөгийг бэлнээр, мөн бусдын дансаар дамжуулан 2016- 2019 онд нийт 3 удаагийн үйлдлээр нийт 96,471,100 төгрөгийг шилжүүлэн авч, нийт 301,4 сая төгрөгийн хахууль авсан;</div><div style="text-align:justify;">-Мөн “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-аас газраас 2019 оны 9 дүгээр арын 20-ны өдөр зарласан “Алхан бутлуур нийлүүлэгчийг сонгон шалгаруулах” нээлттэй тендерийн сонгон шалгаруулалтын үнэлгээний хорооны даргаар ажиллахдаа үнэлгээний хорооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан Н.Г-той бүлэглэн холбогдох хууль тогтоомжийг зөрчиж, нээлттэй тендерт “И...” ХХК-ийг шалгаруулж,  давуу байдал бий болгосны улмаас тус үйлдвэрт 257,6 сая төгрөгийн хохирол учруулсан;</div><div style="text-align:justify;">-Мөн Худалдан авах ажиллагааны хэлтсийн мэргэжилтэн М.Ж-тай бүлэглэн, холбогдох хууль тогтоомжийг зөрчиж, “Эрдэнэт үйлдвэр” Төрийн өмчит үйлдвэрийн газрын 2020 оны хөрөнгө оруулалт, худалдан авалтын төлөвлөгөөнд тусгагдсан 1 литр хөргөх шингэний нэмэлт бүтээгдэхүүний үнийг 90,750 төгрөг болгон нэмэгдүүлж, тендер зарлаж, хамгийн өндөр үнийн санал ирүүлсэн “Э...” ХХК-ийг шалгаруулж, давуу байдал бий болгосон,</div><div style="text-align:justify;">-“Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн Худалдан авах ажиллагааны хэлтсийн орлогч даргаар ажиллах хугацаандаа 2021 онд хөрөнгө орлого нь их хэмжээгээр буюу 500 мянган ам.доллароор нэмэгдсэнийг хууль ёсны болохыг үндэслэлтэй тайлбарлаж чадаагүй буюу үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг (эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах), мөн хуулийн 22.4 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэг (нийтийн албан тушаалтан хахууль авах), мөн хуулийн  22.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг (хууль бусаар хөрөнгөжсөн)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн.</div><blockquote><div style="text-align:justify;">Шүүхээс Ж.Г-г албан тушаалтан албаны эрх мэдлээ урвуулан ашигласан, нийтийн албан тушаалтан хахууль авсан гэсэн хоёр гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, ялыг нэмж нэгтгэн нийтийн албанд ажиллах эрхийг 8 жилийн хугацаагаар хасаж, 40 сая төгрөгөөр торгох ял, 3 жилийн хугацаагаар Орхон аймгийн нутаг дэвсгэрээс гарах зорчих эрхийг хязгаарлах ял оногдуулж, гэмт хэрэг үйлдэж олсон 277 сая төгрөгийг гаргуулж, улсын орлого болгохоор,</div><div style="text-align:justify;">-Дээрх хахууль авах гэмт хэрэгт хамтран оролцсон Н.Г-ыг хахууль авах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож нийтийн албанд ажиллах эрхийг 5 жилийн хугацаагаар хасаж, 20 сая төгрөгөөр торгох ял,</div><div style="text-align:justify;">-Үнэлгээний хорооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан Н.Г-ыг бусадтай бүлэглэн эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасаж,  10 сая төгрөгөөр торгох ял тус тус оногдуулж шийдвэрлэсэн. </div></blockquote><div style="text-align:justify;"><b>Төв аймгийн прокурорын газраас:</b></div><div style="text-align:justify;">Т.Ө нь нийтийн албан тушаалтан буюу ... сумын засаг даргын тамгын газрын даргаар ажиллаж байхдаа албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, нягтлан бодогчийн мэргэжлээр бакалавр буюу түүнээс дээш зэргээр их, дээд сургууль төгсөөгүй Н.О-г 2023 оны 2 дугаар сарын 20-ны өдрийн тушаалаар тусгай сангууд хариуцсан нягтлан бодогчоор томилж, 2023-2025 онуудад ажиллуулж, 49,7 сая төгрөгийн цалин олгож давуу байдал бий болгосон хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг (эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, шүүхэд шилжүүлсэн.</div><blockquote><div style="text-align:justify;">Шүүхээс Т.Ө-г эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жил, 6 сарын хугацаагаар хасаж, 2 жилийн хугацаагаар зорчих эрх хязгаарлах ял оногдуулж, Т.Ө-с 49,7 сая төгрөгийг гаргуулж, иргэний нэхэмжлэгчид олгуулахаар шийдвэрлэсэн.</div></blockquote><div style="text-align:justify;"><b>Архангай аймгийн прокурорын газраас:</b></div><div style="text-align:justify;">-Н.Ш нь нийтийн албан тушаалтан буюу аймгийн Э... сумын эмнэлгийн төсвийг болон эрүүл мэндийн даатгал хариуцсан нягтлан бодогчоор ажиллах хугацаандаа буюу 2023 оны 1 дүгээр сараас 12 дугаар сарын хугацаанд нийт 641 цаг 30 минут илүү цагаар ажилласан мэтээр цахим программд бүртгэж, нийт 6 сая төгрөгийн, Соёлын төвийн нягтлан бодогчийн ажлыг хавсран гүйцэтгэн ажиллах хугацаандаа 2023 оны 2-3 дугаар сард хавсран гүйцэтгэдэг 40 хувийн нэмэгдэл цалин дээр илүү цагийн бичилт хийх, дутуу суутгал хийх зэргээр нийт 978 мянган төгрөгийн цалин, хөлс илүү тооцон, өөртөө эдийн засгийн давуу байдал бий болгож төрд нийт 7 сая төгрөгийн хохирол учруулсан хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг (эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, шүүхэд шилжүүлсэн.</div><blockquote><div style="text-align:justify;">Шүүхээс Н.Ш-ийг “Эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд ажиллах 5 жилийн хугацаагаар хасаж, 2 жилийн хугацаагаар зорчих эрх хязгаарлах ял оногдуулж шийдвэрлэсэн байна.</div></blockquote><div style="text-align:justify;"><b>  Иргэн танд:</b></div><div style="text-align:justify;">Авлигын гэмт хэрэг нь хуулиар хамгаалсан нийгмийн ашиг сонирхлыг зөрчиж, тодорхой материаллаг хохирол учруулахаас гадна төрийн албанд хууль дээдлэх, шударга ёсыг хангах, нийтийн ашиг сонирхлыг хамгаалж ажиллах зарчмыг ноцтой зөрчиж, төрд итгэх олон нийтийн итгэлийг алдагдуулж, төрийн байгууллагын үнэлэмжийг сулруулах зэрэг хор уршиг учруулдгаараа нийгмийн аюулын шинж ихтэй.</div>]]></description>
<category><![CDATA[Архангай]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Wed, 27 May 2026 15:05:26 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Оройн хоолны 5 хялбар жор</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19434</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19434</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779865340_caak_mn_2c65f3bc653ee483073896930cd20a71.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779865340_caak_mn_2c65f3bc653ee483073896930cd20a71.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Өнөөгийн хурдацтай амьдралын хэв маяг хүмүүсийг үргэлж яарч, завгүй байх нөхцөлд хүргэж байна. Ажил, сургууль, гэр бүлийн үүрэг хариуцлагаас шалтгаалан олон хүн оройн хоолондоо их цаг зарцуулж чаддаггүй. Тиймээс хурдан, амттай бөгөөд хийхэд хялбар хоолнууд нь завгүй өдөр тутмын амьдралд хамгийн тохиромжтой сонголт болдог.</div><h2 style="text-align:justify;">1. Үхрийн махтай ногоотой хуурга</h2><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBeU9qQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--82d358e5a64bcf9d844c20f9f5671e128adc5df1/caak_mn_61112b3df8f8d351b24e5e65639d7a63.jpg" alt="Үхрийн махтай ногоотой хуурга" class="fr-fic fr-dii"><b>Орц:</b></div><ul><li style="text-align:justify;">Үхрийн мах – 300 гр</li><li style="text-align:justify;">Сонгино – 1</li><li style="text-align:justify;">Лууван – 1</li><li style="text-align:justify;">Амтат чинжүү – 1</li><li style="text-align:justify;">Шар буурцгийн соус, давс, перец</li></ul><div style="text-align:justify;"><b>Хийх арга:</b></div><ol><li style="text-align:justify;">Махаа нимгэн хэрчинэ.</li><li style="text-align:justify;">Сонгино, луувангаа хуурна.</li><li style="text-align:justify;">Махаа хийж шаргал болтол нь хуураад амтална.</li><li style="text-align:justify;">Будаа эсвэл талхтай идэхэд тохиромжтой.</li></ol><h2 style="text-align:justify;">2. Гурилтай шөл</h2><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBeVNqQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--08503d6055605fd224abe2c77d6150f24e3cab49/caak_mn_7bb98cf526ed6958d8e10d69f1b40f70.jpg" alt="Гурилтай шөл" class="fr-fic fr-dii"><b>Орц:</b></div><ul><li style="text-align:justify;">Мах – 250 гр</li><li style="text-align:justify;">Гурил – 1 аяга</li><li style="text-align:justify;">Сонгино</li><li style="text-align:justify;">Давс</li></ul><div style="text-align:justify;"><b>Хийх арга:</b></div><ol><li style="text-align:justify;">Махаа чанаж шөл гаргана.</li><li style="text-align:justify;">Гурилаа элдээд жижиг тасалж хийнэ.</li><li style="text-align:justify;">Сонгино, давсаар амтлаад 10 минут буцалгана.</li></ol><h2 style="text-align:justify;">3. Мексик маягийн буррито</h2><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBeVdqQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--440711fa19df994bcdacf17f1759c1029698add8/caak_mn_30d20030b8f3b53fbc160696ab6ab2f9.jpg" alt="Мексик маягийн буррито" class="fr-fic fr-dii"><b>Орц:</b></div><ul><li style="text-align:justify;">Тортилла гурил</li><li style="text-align:justify;">Татсан мах – 200 гр</li><li style="text-align:justify;">Будаа</li><li style="text-align:justify;">Бяслаг, ногоо</li></ul><div style="text-align:justify;"><b>Хийх арга:</b></div><ol><li style="text-align:justify;">Махаа амтлаад хуурна.</li><li style="text-align:justify;">Бүх орцоо тортиллад бооно.</li><li style="text-align:justify;">Хайруулын тавганд бага зэрэг шарна.</li></ol><h2 style="text-align:justify;">4. Солонгос кимчитэй будаатай хуурга</h2><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBeWFqQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--8021fd40c94569c6249c82757fe9631ac738f9c1/caak_mn_595897c31c3664cce912c66272c5e1a1.jpg" alt="Солонгос кимчитэй будаатай хуурга" class="fr-fic fr-dii"><b>Орц:</b></div><ul><li style="text-align:justify;">Агшаасан будаа – 2 аяга</li><li style="text-align:justify;">Кимчи – 1 аяга</li><li style="text-align:justify;">Гахай эсвэл үхрийн мах – 150 гр</li><li style="text-align:justify;">Өндөг – 1</li></ul><div style="text-align:justify;"><b>Хийх арга:</b></div><ol><li style="text-align:justify;">Махаа шарна.</li><li style="text-align:justify;">Кимчи, будаагаа нэмээд хуурна.</li><li style="text-align:justify;">Дээрээс нь шарсан өндөг тавьж иднэ.</li></ol><h2 style="text-align:justify;">5. Сонгинотой үхрийн махан шөл</h2><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBeWVqQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--40fffa872ef669e94d9d04cb333fa3fef280898d/caak_mn_e161a671a1fb713edcbce59aa90adfd6.jpg" alt="Сонгинотой үхрийн махан шөл" class="fr-fic fr-dii"><b>Орц:</b></div><ul><li style="text-align:justify;">Үхрийн мах – 300 гр</li><li style="text-align:justify;">Сонгино – 3</li><li style="text-align:justify;">Сармис – 2 хумс</li><li style="text-align:justify;">Масло – 1 халбага</li><li style="text-align:justify;">Ус эсвэл махны шөл – 1 литр</li></ul><div style="text-align:justify;"><b>Хийх арга:</b></div><ol><li style="text-align:justify;">Сонгиноо нимгэн хэрчээд маслоор удаан хуурч бор өнгөтэй болгоно.</li><li style="text-align:justify;">Махаа нэмээд 5–7 минут шарна.</li><li style="text-align:justify;">Ус эсвэл шөлөө хийж 30 минут зөөлөн буцалгана.</li><li style="text-align:justify;">Давс, перецээр амтлана.</li></ol>]]></description>
<category><![CDATA[Архангай]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Wed, 27 May 2026 15:01:44 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Өмнөговийн сумд жилд 500,000 тарьц бойжуулах хүчин чадалтай боллоо</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19432</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19432</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779768285_image001-1-810x500.png" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779768285_image001-1-810x500.png" alt="" class="fr-dib"></a><br>“Оюу толгой” компани “100 сая мод өвлүүлэн үлдээе” хөтөлбөрийнхөө хүрээнд говь цөлийн бүсэд нутгийн унаган мод сөөгийг үржүүлэх мод үржүүлгийн газруудыг үе шаттайгаар байгуулж байгаа. Энэ ажлын хүрээнд Өмнөговь аймгийн Баян-Овоо, Манлай сумдад бүрэн техникжсэн орчин үеийн мод үржүүлгийн газруудыг байгуулж, 2026 оны 5 дугаар сарын 20-ны өдөр орон нутагт хүлээлгэн өглөө. Энэхүү бүтээн байгуулалт нь мод үржүүлэх дэд бүтцийг бий болгохын зэрэгцээ орон нутагт ажлын байрыг дэмжих чухал ач холбогдолтой юм.</div><div style="text-align:justify;">Хүлэмж, агуулах, сэрүүн зоорь, гүний худаг зэрэг шаардлагатай дэд бүтэц, тоног төхөөрөмжөөр бүрэн хангагдсан эдгээр үржүүлгийн газрууд нь тус бүр 2 га талбайд байрлах бөгөөд жилд нийт 500,000 ширхэг тарьц, суулгац үйлдвэрлэх хүчин чадалтай.</div><div style="text-align:justify;">Цаашид энд бойжих тарьц, суулгацууд нь говийн бүсийн ойжуулалт, экологийн нөхөн сэргээлт, ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлэхэд чухал нөөц болж, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, цөлжилтийг сааруулах, орон нутгийн тогтвортой хөгжлийг дэмжихэд бодит хувь нэмэр оруулах юм.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://news.mn/wp-content/uploads/2026/05/image002-1-500x291.png" alt="" width="799" height="465" srcset="https://news.mn/wp-content/uploads/2026/05/image002-1-500x291.png 500w, https://news.mn/wp-content/uploads/2026/05/image002-1-810x471.png 810w, https://news.mn/wp-content/uploads/2026/05/image002-1-768x447.png 768w, https://news.mn/wp-content/uploads/2026/05/image002-1.png 1152w" sizes="(max-width: 799px) 100vw, 799px" class="fr-fic fr-dii"></div><div style="text-align:justify;">“Оюу толгой” компани 2022 оноос эхлэн “100 сая мод өвлүүлэн үлдээе” хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж, Өмнөговь аймгийн Цогт-Овоо, Сэрвэй сумдад тус бүр жилд 500,000, Ханбогд суманд 250,000 тарьц суулгац бэлтгэх хүчин чадалтай мод үржүүлгийн газар тус тус байгуулсан. Цаашлаад, баруун бүсэд мод үржүүлэг, ойжуулалтын бааз суурийг нэмэгдүүлэх зорилгоор 2026 оны 5 дугаар сарын 02-ны өдөр Архангай аймгийн Цэнхэр суманд жилд 1,500,000 ширхэг шилмүүст, навчит, жимсний мод, сөөгийн тарьц, суулгац бэлтгэх хүчин чадалтай орчин үеийн, механикжсан мод үржүүлгийн газар байгуулах барилгын ажлын шавыг тавилаа.</div>]]></description>
<category><![CDATA[Архангай     / Онлох]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Tue, 26 May 2026 12:03:50 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Энэтхэг улсын иргэдийн амьдралын төлөөх бас нэгэн &quot;тэмцэл&quot;</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19431</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19431</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779764406_caak_mn_0031b38b1d04cb221350df32fb3c8cb8.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779764406_caak_mn_0031b38b1d04cb221350df32fb3c8cb8.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Өдөр бүр 23 сая хүн галт тэргээр зорчдог улс ямар харагддаг бол? Энэтхэгийн төмөр зам бол зөвхөн тээврийн хэрэгсэл биш, харин жинхэнэ амьд үлдэх урлаг гэлтэй. Галт тэрэг дотор багтахгүй хүмүүс гаднаас нь зүүгдэж явдаг энэ ертөнцөд хамгийн сонирхолтой баримтуудыг хүргэе.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOWFhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--135cf54173030285f127cfa43f5c465a29791527/caak_mn_ca3a373ec55a98ce307d1df52edc24a8.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Энэтхэгт галт тэрэг бол жинхэнэ уламжлалт тээврийн хэрэгсэл. Нью-Дели болон Ражастханы хооронд 1855 онд бүтээгдсэн дэлхийн хамгийн эртний галт тэрэг өнөөдөр ч үйлчилгээнд явсаар байдаг.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOWVhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--5aec6fd887d01b293d1ef63249aec539271f5d54/caak_mn_938b58b9715f3d10e2f4535d269a803f.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Өнөөгийн Энэтхэгийн хүн ам 1.2 тэрбум. Тэдний бараг хүн бүр галт тэргэнд үнэхээр дуртай.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOWlhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--ac66a5a5b6e48ae3f70a126790761c16e2440857/caak_mn_bf29c83425c264ead170e1c353c1a61b.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Мөн Энэтхэгийн төмөр зам бол улсынхаа хамгийн том ажил олгогч. Албан ёсны мэдээллээр энэхүү аварга системд 1.5 сая хүн ажилладаг байна. Өдөр бүр Энэтхэгийн өртөөнөөс 11 мянган галт тэрэг хөдөлдөг бөгөөд нийт төмөр замын урт нь 114 мянган километр хүрдэг.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOW1hQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--b2f3f876fde4972094556025ea95c26784e1ef81/caak_mn_11302084f163a2c2735a73a879ead527.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Тус улсын хамгийн хурдан галт тэрэг Нью-Дели — Бхопал чиглэлд явдаг бөгөөд 140 км/цагийн хурдтай. Харин хамгийн удаан нь ердөө 9 км/цаг хурдалдаг. Ийм хурдтай үед хүн үсэрч буугаад буцаад суух ч боломжтой мэт санагдана.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOXFhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--a13e783dbf45ca0a73d1caf8831651535846300a/caak_mn_5c4904c7220c5d0fa79263ee17a5ad4f.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Гэхдээ Энэтхэгийн галт тэргээр зорчиход дүрэм журам огт байдаггүй гэж бодож болохгүй. Жишээ нь галт тэрэг бүр ослын үед ашиглах дөрвөн аваргын гарцтай цонхтой байх ёстой байдаг.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOXVhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--a57222be900d170daebdc9d9757abe4cfdb2ad08/caak_mn_339a93102011f123804cf9c4cabc58fc.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Хамгийн асуудалтай чиглэл нь Гувахати — Тривандрам маршрут. Энэ чиглэлийн галт тэрэг 12 цаг хүртэл хоцрох нь энгийн үзэгдэл гэнэ.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOXlhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--c5f82cdfd6d7a06795470f5e35efaed6573bcab0/caak_mn_e90f6918af90fef514cd8928ee434d70.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Нью-Делигийн төмөр замын буудал дэлхийн хамгийн том төмөр замын зангилаа гэж тооцогддог бөгөөд Гиннесийн амжилтын номд хүртэл бүртгэгдсэн байдаг.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOTJhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--be2970be95b1195ff1db8ac249e1a42431672340/caak_mn_25cec03c71ebdb58e033ef53ebdd0ac0.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Энэтхэгийн галт тэрэгний хамгийн асуудалтай маршрут нь Гувахати — Тривандрам бөгөөд галт тэргийг бүтэн 12 цагийн турш саатуулах нь бий. </div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOTZhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--69724410ae236954f0ce5415d5940eccafd9003e/caak_mn_fc86c667c75851287af785b82e048337.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Нью-Дели дахь төмөр зам нь дэлхийн хамгийн том төмөр замын зангилаа гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн бөгөөд Гиннесийн амжилтын номд бүртгэгдсэн байдаг.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBOSthQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--9534008aa74c0dda5fa9cf8f23bc1f8f36da4992/caak_mn_191a057ed611d5ba6e154b2b204e7f08.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Мөн Тривандрам — Низамуддин чиглэлд улсдаа хамгийн урт зогсолтгүй хэсэг бий. Вадодара болон Кота өртөөнүүдийн хооронд галт тэрэг бүтэн 6 цаг хагасын турш огт зогсолгүй явдаг аж.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBK0NhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--a6379241e9184fa8911ec87c42e064acaf398f9c/caak_mn_4f0f4f19439dee74589624ee4f856e2e.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Харин Ховрах — Амритсар чиглэл эсрэгээрээ маш олон буудалтай — нийт 115 удаа зогсдог.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBK0dhQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--cdea818a3736c75a4f8f29cd6b8dfa6482bf3b4d/caak_mn_a30fe578c938e37a36df1d31ec3ecd7a.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Энэтхэгт нэрээрээ Исландын алдарт галт уултай өрсөлдөхүйц урт нэртэй станц ч бий. Түүнийг “Венкатанарасимхараюварипета” гэдэг.</div><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBK0thQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--d16e1b508b7765032995dee2e51fc25989386289/caak_mn_80741094a8744a2e74ccbb0507aac0de.jpg" alt="" class="fr-fic fr-dii">Гэхдээ арай энгийн нэртэй өртөө ч байдаг. Жишээлбэл, Жарсугудагийн ойролцоох “Иб” нэртэй станц.</div><div style="text-align:justify;">Энэ бүхэн гаднаас харахад галзуу, аюултай мэт санагдавч үнэндээ олон хүний хувьд өөр сонголтгүй амьдралын бодит дүр зураг юм. Хүн бүр зорьсон газраа хүрэхийн тулд эрсдэлтэй нүүр тулж, өдөр бүр амьдралтайгаа тэмцсээр байдаг нь Энэтхэгийн төмөр замыг зүгээр нэг тээврийн систем биш, харин тэсвэр хатуужил, амьд үлдэх хүслийн бэлгэдэл болгожээ.</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">https://www.caak.mn/post/view/43910</div><div style="text-align:justify;"><br></div>]]></description>
<category><![CDATA[Гадаад мэдээ      / Архангай]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Tue, 26 May 2026 10:59:57 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Хүний эрх хамгаалагчийн онцлогт тохирсон арга хэмжээг төрөөс авч хэрэгжүүлэх хэрэгтэй</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19430</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19430</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><b><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779764209_3a5bcf95ce78ef2a0c79725fb5759aeb.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779764209_3a5bcf95ce78ef2a0c79725fb5759aeb.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Хүний эрх хамгаалагчийн эрхийг хангах механизмын үйл ажиллагаатай холбоотой асуудлаар ХЭҮК-оос мэдээлээ.</b></div><div style="text-align:justify;">ХЭҮК-оос 2025 онд “Хүний эрх хамгаалагчийн эрхийн хэрэгжилт: Төрийн үүрэг” сэдэвт судалгаа, Дани улсын Хүний эрхийн хүрээлэнтэй хамтран “Хүний эрх хамгаалагчийн эрхийн хэрэгжилтэд мониторинг хийх аргачлал”-ын дагуу судалгаануудыг хийж, хүний эрх хамгаалагчдын эрхийн хэрэгжилт, нөхцөл байдал, тулгамдаж буй эрсдэл, саад бэрхшээл, түүнчлэн төрийн байгууллагуудын хүлээсэн үүргийн хэрэгжилтийг бодит мэдээлэл, нөхцөл байдалд тулгуурлан үнэлж дүгнэжээ.</div><div style="text-align:justify;">Энэхүү судалгааны үр дүн нь хүний эрх хамгаалагчийн эрхийг хангах чиглэлээр Хүний эрх хамгаалагчийн эрх зүйн байдлын тухай хуульд заасан төрийн байгууллага, албан тушаалтан, хуулийн этгээдийн нийтлэг үүргийг хэрэгжүүлэхэд  удирдлага зохион байгуулалт, хамгаалалтын механизмыг сайжруулах, санхүүгийн болон институтийн хөгжлийг бэхжүүлэхэд чиглэсэн асуудлыг тусгаснаараа онцлог юм.</div><div style="text-align:justify;"><b>“Хүний эрх хамгаалагчдын үйл ажиллагааг дэмжих, хамтран ажиллах нь хангалтгүй байна”</b></div><div style="text-align:justify;">ХЭҮК-ийн гишүүн С.Дондов “Хүний эрх хамгаалагчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль батлагдсан нь бодлогын хувьд  хууль тогтоомж боловсруулагчид чухал үүрэг гүйцэтгэсэн гэж хэлж болох чухал алхам болсон. 2022 оноос эхлэн энэ хуулийн хэрэгжилтийг хангахад ХЭҮК хяналт тавин ажиллаж байгаа. Энэ хүрээнд Хүний эрх хамгаалагчийн эрх зөрчигдөх, тэдгээрийн талаарх ойлголт мэдлэг төрийн болоод ТББ-ын албан тушаалтнуудын хувьд ямар түвшинд байгаа талаар энэ удаагийн илтгэлээр онцолсон. Жишээлбэл, хуульд заасны дагуу “Төрийн байгууллага, хуулийн этгээд дотоод журамдаа хүний эрх хамгаалагчийн үйлдлийг хамгаална” гэх зохицуулалтыг оруулсан ч  хэрэгжилт ямар түвшинд байгаа талаар хүний эрх хамгаалах тогтолцооны гол бүрэлдэхүүн хэсгүүд болох төрийн байгууллагуудын зүгээс хүний эрх хамгаалагчдын эрхийг хүндэтгэх, үйл ажиллагааг нь дэмжих, хамтран ажиллах зэрэгт үнэлэлт дүгнэлт өгсөн байгаа” гэв. </div><div style="text-align:justify;">Хүний эрхийг хамгаалагчдад тулгарч буй асуудал, хүндрэлийн талаар асуулга явуулахад санхүүгийн хүндрэлтэй, дэмжлэггүй байдал, “Хүний эрх хамгаалагчийн эрхзүйн байдлын тухай хууль” болон бусад хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлэх байгууллага, албан тушаалтнууд хүний эрх хамгаалагчийн талаарх мэдлэг ойлголт дутмаг гэжээ. Тиймээс тэдний үйл ажиллагааг дэмжих, хамтран ажиллах асуудал хангалттай биш байна гэж үзсэн байна.</div><div style="text-align:justify;"><b>Хүний эрх хамгаалагчийн эрх ашиг, аюулгүй байдлыг хангах саналуудыг УИХ-д хүргүүлжээ </b></div><div style="text-align:justify;">Хүний эрх хамгаалагч шударга шүүмжлэл өрнүүлж, үйл ажиллагаа явуулахад эрсдэл учирсан тохиолдолд аюулгүй байдлыг хангах асуудал хангалтгүй хэмжээнд байна. Тиймээс энэ мэт эрсдэлийн улмаас сэтгэлзүйн болон хууль зүйн зөвлөгөө өгөх боломжууд төдийлөн байхгүй байна. Үүнээс шалтгаалан сэтгэлзүйн хямралд өртөх зэрэг олон асуудал байгаа нь  хүний эрх хамгаалагчдын эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж байна гэх дүгнэлтэд хүрчээ.</div><div style="text-align:justify;">Иймд дээрх судалгаануудад үндэслэн ХЭҮК-оос УИХ-д дараах тодорхой саналуудыг хүргүүлжээ.  Үүнд, Хүний эрх хамгаалагчийн үйл ажиллагааг дэмжих, хамтран  ажиллах, үйл ажиллагаанд  нь ямар нэг хориг саад үзүүлэхгүй байх агуулга бүхий  заалтыг төрийн байгууллага болон хуулийн этгээдийн дотоод журамд оруулахад Засгийн газраас тогтоол гаргаж ажиллах. Төрийн байгууллагын албан тушаалтнуудад заавал мэдэх хичээлийн агуулгад Хүний эрх хамгаалагчийн талаарх ойлголт мэдлэгийг нэмэгдүүлэх хөтөлбөрийг оруулах нь үр дүнтэй байна. Мөн хүний эрх хамгаалагчийн аюулгүй байдлыг хангахад тусгайлан анхаарч, тэдний онцлог нөхцөл байдалд тохирсон сэтгэлзүй, хууль зүйн зөвлөгөө өгөхөд төрөөс тодорхой анхаарал хандуулах шаардлагатай байна.</div><div style="text-align:justify;">Хүний эрх хамгаалагчид үйл ажиллагаа явуулахад санхүүгийн дэмжлэг дутмаг байгаа тул тухайн хүний эрх хамгаалагчдын онцлог нөхцөл байдалд тохирсон арга хэмжээг төрөөс авч хэрэгжүүлэх нь чухал. Түүнчлэн бодлогын хүрээнд зайлшгүй шаардлагатай байгаа асуудал болох сэтгүүлчдийн  эрх ашгийг хамгаалах “Хэвлэл мэдээллийн тухай хууль”, “Шүгэл үлээгчийн тухай хууль” гэх мэт эдгээр хуулиудыг гаргах нь хүний эрх хамгаалагчийн эрх ашиг, аюулгүй байдлыг хангах, нийтийн мэдэх эрхийг хангахад нь томоохон дэмжлэг болно гэж үзжээ.</div><div style="text-align:justify;">Тэгвэл хүний эрх хамгаалагчдын талаарх ойлголт мэдлэг нийгэмд ямар байдаг талаар ХЭҮК-ийн судалгаанаас үзэхэд дийлэнх нь “Хүний эрх хамгаалагчийн талаар ойлгодог” гэж хариулжээ. Харин цөөн хувь нь төдийлөн сайн ойлгодоггүй ч тэдэнтэй хамтран ажилладаг гэжээ.</div><div style="text-align:justify;"> Хүний эрх хамгаалагч нь маш өргөн хүрээнд үйл ажиллагаа явуулдаг субъект юм. Тэдний эрх хамгаалагдсанаар дараагийн үйл ажиллагаагаа тайван явуулах боломж бүрдэх юм. Иймд хүний эрх хамгаалагчдын эрхийг хамгаалах, тэднийг айдас, сэтгэл зүйн дарамтгүйгээр ажиллах нөхцөлийг төрөөс бодлогоор хангах шаардлагатайг ХЭҮК-оос мэдээлэв.</div><div style="text-align:justify;"><b>“Хүний эрх хамгаалагчийн эрхийг хамгаалах бодлого нь олон улсад цогц тогтолцоонд тулгуурладаг”    </b></div><div style="text-align:justify;">Судалгаанаас харахад хүний эрх хамгаалагчдад учирч буй эрсдэл, дарамт нь ганц нэг тохиолдол бус, харин системтэй буюу бие биеэсээ шалтгаалсан олон эх үүсвэртэй байх шинжтэй байна. Төрийн байгууллага, албан тушаалтан, хувийн ашиг сонирхлын бүлэг, олон нийт, цахим орчноос үүдэлтэй дарамт зэрэг нь давхцан илэрч, хүний эрх хамгаалагчдыг үйл ажиллагаанаас ухрах, зарим тохиолдолд бүр татгалзах, зогсоох эрсдэлд хүргэж байна.</div><div style="text-align:justify;">Харин олон улсын механизмын туршлагаас харвал хүний эрх хамгаалагчийн эрхийг хамгаалах бодлого нь  эрсдэлийг урьдчилан тооцсон, шуурхай хамгаалалт, институтийн хариуцлагад суурилсан цогц тогтолцоонд тулгуурлах ёстой байна. Түүнчлэн төрийн байгууллага, албан тушаалтнуудын зүгээс хүний эрх хамгаалагчийн үйл ажиллагааг хүлээн зөвшөөрөх, дэмжих хандлага жигд бус, байгууллагын дотоод журмаар нарийн зохицуулалт хийдэггүй, сургалт нөлөөллийн ажлыг зохион байгуулдаггүй нь төрийн эрх бүхий албан тушаалтнууд Хүний эрх хамгаалагчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангахгүй байгаа нь судалгаагаар тогтоогдсоныг ХЭҮК-оос мэдээлэв. Тэр дундаа сэтгүүлч, хуульч, нийгмийн ажилтнууд, байгаль хамгаалагчид зэрэг тодорхой бүлгийн хүний эрх хамгаалагчид дарамт, заналхийлэл, хууль зүйн болон сэтгэл зүйн дарамтад илүү өртөж байгаа нь хамгаалалтын тусгайлсан арга хэмжээ шаардлагатайгаас гадна, иргэдийн мэдлэг ойлголтыг нэмэгдүүлэх, гарч буй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх шаардлагатайг харуулж байна.</div><div style="text-align:justify;"> </div><div style="text-align:justify;"><b>Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин</b></div><div style="text-align:justify;"><b>2026 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 22. БААСАН ГАРАГ. № 98 (7840)</b></div>]]></description>
<category><![CDATA[Архангай]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Tue, 26 May 2026 10:55:23 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Өмнөд Азийг хэт халалт нөмөрч, аюулын түвшин нэмэгдлээ</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19429</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19429</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779707898_mnd-aziyg-het-halalt-nmrch-ayuulyn-tvshin-nemegdlee_b.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779707898_mnd-aziyg-het-halalt-nmrch-ayuulyn-tvshin-nemegdlee_b.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Энэтхэг, Пакистан болон Өмнөд Азийн зарим оронд агаарын температур эрс нэмэгдэж, 45–50°C-д хүрэх халуун ажиглагдаж байна. Хэт халалтын улмаас олон бүс нутагт цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ өсөж, усны хомсдол үүсэх эрсдэл нэмэгджээ.</div><div style="text-align:justify;">Эрүүл мэндийн байгууллагууд өндөр халуун нь дулааны цочрол, шингэний дутагдал, зүрх судасны хүндрэл үүсгэж болзошгүйг анхааруулж, иргэдийг өдрийн халуунд удаан байхгүй байх, ус сайн уух, бага насны хүүхэд болон өндөр настнуудад онцгой анхаарахыг зөвлөж байна.</div><div style="text-align:justify;">Мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар, цаг уурын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй хэт халалтын давтамж нэмэгдэж байгаа нь Өмнөд Азийн бүс нутагт урт хугацааны сорилт болж эхэлжээ.</div>]]></description>
<category><![CDATA[Гадаад мэдээ        / Архангай]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Mon, 25 May 2026 19:17:18 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Өөртөө давуу байдал бий болгосон авилгын хэргүүдийг шүүхэд шилжүүлжээ</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19428</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19428</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779698393_1779697426705473589_1299869982327992_1125149039192945154_n.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779698393_1779697426705473589_1299869982327992_1125149039192945154_n.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Нийслэлийн прокурорын газраас 2026 оны 5 дугаар сарын 18-22-ны өдрүүдэд яллах дүгнэлт үйлдэж шүүхэд шилжүүлсэн хэргээс тоймлон хүргэж байна.</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- Х.Д нь ... аймгийн ... сумын төрийн сангийн төлөөлөгчөөр ажиллаж байхдаа Төрийн худалдан авах ажиллагааны газраас зохион байгуулдаг, мэргэшсэн ажилтан бэлтгэх сургалтад зохих журмын дагуу хамрагдалгүй, шалгалтад тэнцсэн мэтээр гэрчилгээг гаргуулан авч, улмаар худалдан авах ажиллагааны үнэлгээний хорооны гишүүнээр ажиллаж, өөртөө давуу байдал бий болгохын тулд Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газрын мэргэжилтэнд хахууль өгсөн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 22.5 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэг (Хахууль өгөх)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, Эрүү, иргэний хэргийн хялбар ажиллагааны анхан шатны тойргийн шүүхэд;</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- Д.Ө нь ... дүүргийн тохижилт үйлчилгээ ОНӨААТҮГ-ын захирлаар ажиллаж байхдаа, албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, Хөдөлмөрийн дотоод журмыг зөрчиж, захирлын дэргэдэх зөвлөлийн хурлын шийдвэргүйгээр өөртөө 8 сая төгрөгийн буцалтгүй тусламж олгох тушаал гаргаж, өөртөө эдийн засгийн давуу байдал бий болгосон, мөн Г.Ш-ийг авто баазад жолоочоор томилж, 2025 оны 5 дугаар сараас 2025 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд ажиллаагүй байхад нь 21 сая төгрөгийн цалин олгож, бусдад эдийн засгийн давуу байдал бий болгосон хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг (Эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд;</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- А.Ж нь ... амаржих газрын даргаар ажиллаж байхдаа Удирдах зөвлөлийн 2018.10.09-ний өдрийн №15 хуралд “харьяаллын бус төрсөн эхчүүдээс тус бүр 150,000 төгрөгийн төлбөр авч, байгууллагын 60 жилийн ойд зарцуулах” саналыг гарган дэмжүүлж, улмаар 2018-2021 оны 10 дугаар сар хүртэлх хугацаанд харьяаллын бусаар төрөх эхчүүдээс өргөдөл, хүсэлт гаргуулан 150,000 төгрөгийн төлбөр авах хууль бус үүргийг бусдад өгч, нийт 65 сая төгрөгийг төвлөрүүлэн бэлнээр хүлээн авч, өөртөө давуу байдал бий болгосон хэрэгт Эрүүгийн хуулийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг (Эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд;</div><div style="text-align:justify;"><br></div><blockquote><div style="text-align:justify;">Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг улсын хилээр хууль бусаар нэвтрүүлсэн хэргийг шүүхэд шилжүүллээ</div></blockquote><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- М.Ч нь Б.У-тай бүлэглэн Бүгд Найрамдах Турк Улсаас НҮБ-ын 1971 оны Сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын тухай конвенцийн II жагсаалтад багтсан метамфетамины агууламжтай, “мөс” гэх нэршилтэй сэтгэцэд нөлөөт бодисыг эд зүйл дотор нуун, олон улсын илгээмжээр улсын хил нэвтрүүлсэн, улмаар М.Ч нь Б.Т-тэй бүлэглэн бусдад худалдаалах зорилгоор ... аймаг руу хууль бусаар тээвэрлэсэн, хадгалсан хэрэгт,</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">мөн М.Ч нь дээрх хэрэгт цагдаагийн байгууллагад шалгагдаж байхдаа, оргон зайлж, бусдын гадаад пастортыг ашиглан хууль бусаар Монгол Улсын хилээр нэвтэрсэн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 20.7 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэг (Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар ашиглах), Эрүүгийн хуулийн 19.14 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг (Монгол Улсын хилийг хууль бусаар нэвтрэх)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж Дархан-Уул аймаг дахь Сум дундын анхан шатны шүүхэд;</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- Г.С нь НҮБ-ын 1971 оны Сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын тухай конвенцийн II жагсаалтад багтсан, дельта-9 тетрагидроканнабинолын агууламжтай, “өвс” гэх нэршилтэй сэтгэцэд нөлөөт бодисыг худалдаалах зорилгогүйгээр хууль бусаар түүж бэлтгэсэн, хадгалсан хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 20.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг (Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар ашиглах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд;</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- Э.У нь НҮБ-ын 1971 оны Сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын тухай конвенцийн II жагсаалтад багтсан, дельта-9 тетрагидроканнабинолын агууламжтай, хориглосон сэтгэцэд нөлөөт ургамлыг худалдаалах зорилгогүйгээр хууль бусаар түүж бэлтгэсэн, хадгалсан хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 20.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг (Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар ашиглах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд;</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- Г.Б нь НҮБ-ын 1971 оны Сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын тухай конвенцийн II жагсаалтад багтсан делта-9 тетрагидроканнабинол агууламжтай, хориглосон сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар олж авсан, хадгалсан хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 20.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг (Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар ашиглах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд;</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- Б.Г нь НҮБ-ын 1971 оны Сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын тухай конвенцийн II жагсаалтад багтсан, "MDMB-4en-PINACA"-ийн агууламж бүхий хориглосон сэтгэцэд нөлөөт бодисыг худалдаалах зорилгогүйгээр хууль бусаар олж авсан, хадгалсан хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 20.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг (Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар ашиглах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд тус тус шилжүүллээ.</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">- Б.М нь Монгол Улсын эмийн жагсаалтад бүртгэгдээгүй, хүний эмчилгээнд хэрэглэхийг зөвшөөрөөгүй "Pabloon Gold A” гэх нэршилтэй эмийг гадаад улсаас импортолсон, бусдад худалдахыг завдсан хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 20.14 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг (Хууль бусаар эм, эмийн түүхий эд, биобэлдмэл, эмнэлгийн хэрэгслийг үйлдвэрлэх-экспортлох, импортлох-ханган нийлүүлэх худалдах)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд;</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;"><b>Иргэн танд:</b></div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">Прокурорын яллах дүгнэлт нь хэрэг шалгах ажиллагааны явцад хавтаст хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудын хүрээнд тухайн иргэний гэм буруугийн асуудлыг шүүхээр хянан шийдвэрлүүлэх тухай прокурорын шийдвэр юм. Гэмт хэрэг үйлдсэн, гэм буруугийн эцсийн шийдвэрийг шүүх гаргах хуулийн зохицуулалттай. </div>]]></description>
<category><![CDATA[Архангай]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Mon, 25 May 2026 16:39:36 +0800</pubDate>
</item><item>
<title>Сар яагаад хэвийн бус тойрог замтай байдаг вэ?</title>
<guid isPermaLink="true">http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19427</guid>
<link>http://beta.nutag.mn/index.php?newsid=19427</link>
<description><![CDATA[<div style="text-align:justify;"><a class="highslide" href="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/1779694417_caak_mn_c8ea9cffc3dce9088b4611479b9ba53f.jpg" target="_blank"><img src="https://nutag.mn/uploads/posts/2026-05/medium/1779694417_caak_mn_c8ea9cffc3dce9088b4611479b9ba53f.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Эрдэмтэд “Сар яагаад Дэлхийг яг тэгш биш, бага зэрэг хазгай” тойрдгийг удаан хугацаанд судалж байгаа билээ. Одоогийн байдлаар Сарны тойрог зам ойролцоогоор 5 градус хазайсан байдаг. Гэтэл Сар хэрхэн үүссэн тухай эртний онолоор бол ийм их хазайлт гарах ёсгүй байжээ. Тиймээс “юу Сарны замыг өөрчилсөн бэ?” гэсэн асуулт гарч ирсэн бөгөөд уг асуултын боломжит хувилбарыг “Nature” сэтгүүлд нийтэлсэн байна. </div><h2 style="text-align:justify;">1. Сар хэрхэн үүссэн бэ?</h2><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBeGlwQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--ea36588132e561436bb306004919399706bd7753/caak_mn_6ddfb8c3daf6b83fed6fb4de7fa93ea3.jpeg" alt="Сар хэрхэн үүссэн бэ?" class="fr-fic fr-dii">Хамгийн түгээмэл онолоор бол 4.5 тэрбум жилийн өмнө  Дэлхий Ангараг гаригтай ойролцоо хэмжээтэй аварга биеттэй мөргөлдсөн гэж үздэг. Энэхүү аймшигт мөргөлдөөний дараа Дэлхийн орчимд асар их хэмжээний хэлтэрхий үүсэж, тэдгээр нь аажмаар нийлсээр Сарыг бүрдүүлсэн байна. Гэвч энэ онолд нэг том асуудал бий. Тооцооллоор бол ийм нөхцөлд Сарны тойрог зам ердөө 1 градус орчим хазайлттай байх ёстой. Харин бодит байдал дээр өнөөдөр 5 градусын хазайлттай байгаа нь эрдэмтдийн гайхшралыг төрүүлдэг.</div><h2 style="text-align:justify;">2. Сарны тойрог замыг “гажуудуулсан” биет</h2><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBeG1wQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--8ff4a6c5503a8ee30e5827a83d856062a219d857/caak_mn_20d0b6b8a350d6e81b52eb99110b2ef1.jpeg" alt="Сарны тойрог замыг “гажуудуулсан” биет" class="fr-fic fr-dii">Энэ зөрүүг тайлбарлахын тулд эрдэмтэд компьютерийн нарийн загварчлал ашиглан олон хувилбарыг туршжээ. Судалгаагаар 4.5 тэрбум жилийн өмнө Дэлхийн татах хүчний бүсэд Сарны массаас 0.6–1.2 дахин их жинтэй өөр нэгэн тэнгэрийн биет байсан байж магадгүй гэж үзсэн байна. Тэрхүү биет ойролцоогоор 100 сая жилийн турш Дэлхийг тойрон эргэлдэж, өөрийн таталцлын хүчээр Сарны хөдөлгөөнийг аажмаар өөрчилжээ. Харин дараа нь уг биет Дэлхийтэй мөргөлдсөн байна. Эрдэмтдийн үзэж буйгаар энэ мөргөлдөөн Сарны тойрог замын хазайлтыг нэг үе 10 градус хүртэл нэмэгдүүлсэн бөгөөд цаг хугацааны явцад өнөөгийн 5 градус хүртэл буурсан аж.</div><h2 style="text-align:justify;">3. Дэлхийн үнэт металлын нууц</h2><div style="text-align:justify;"><img src="https://graph.caak.mn/rails/active_storage/blobs/proxy/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaHBBeHFwQ3c9PSIsImV4cCI6bnVsbCwicHVyIjoiYmxvYl9pZCJ9fQ==--b004c28542a8659f40eb910104287e50c9058eb0/caak_mn_766a997b11d7f986f857a9aa087372f2.jpeg" alt="Дэлхийн үнэт металлын нууц" class="fr-fic fr-dii">Энэхүү аварга мөргөлдөөн Дэлхийн гадаргад төмөр, алт, платин зэрэг хүнд элементүүд яагаад их байдаг вэ гэдгийг тайлбарлаж болох юм. Өмнө нь эрдэмтэд Дэлхий шинээр бүрэлдэж байх үед эдгээр хүнд металлууд жингийнхээ улмаас хайлмаг Дэлхийн төв рүү аажмаар “живж”, гүн хэсэгт хуримтлагдсан байх ёстой гэж үздэг байв. Өөрөөр хэлбэл, алт, төмөр зэрэг хүнд элементүүд Дэлхийн гадаргад биш, маш гүнд байх ёстой гэсэн үг юм. Харин газрын гадаргад ийм металлууд их хэмжээгээр байдаг шалтгааныг эрдэмтэд астероидуудтай холбон тайлбарлаж иржээ. Тэдний үзэж байснаар, сансраас ирсэн астероидууд эдгээр элементүүдийг Дэлхий дээр авчирсан байж магадгүй гэнэ. Гэвч энэ онолд нэг сул тал байсан. Хэрэв астероидууд үнэхээр алт, төмөр зэрэг элементүүдийг авчирсан бол яагаад ихэнх нь Дэлхий дээр унаж, Сар дээр харьцангуй бага унасан бэ гэдэг асуултад тодорхой хариулж чаддаггүй байжээ.</div><div style="text-align:justify;">Шинэ таамаглалаар бол Сарны хазайсан тойрог зам болон Дэлхийн гадаргын үнэт металлын баялаг хоёулаа 4.5 тэрбум жилийн өмнө болсон нэгэн аварга сансрын мөргөлдөөний ул мөр байж болох юм.</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">https://www.caak.mn/post/view/43922</div>]]></description>
<category><![CDATA[Сонин хачин          / Архангай]]></category>
<dc:creator>zulaa</dc:creator>
<pubDate>Mon, 25 May 2026 15:33:09 +0800</pubDate>
</item></channel></rss>